Dạ khúc
Phương Dung
Mỗi lần đến với em
Anh đều băng qua giấc mơ đầm đìa nước mắt
Trong giấc mơ có cánh rừng phủ đầy gai nhọn
Có cánh đồng thất bát
Có cả vực sâu và thung vắng
Thế mà khoảng cách giữa hai ta chỉ là con đường ngắn
Nếu đứng ở tàn cây trong khu vườn xanh tươi kia,
Anh có thể nhìn thấy khói hoàng hôn nhà em oằn mình buồn bã
Tại sao anh phải băng qua giấc mơ nước mắt đầm đìa?
Mỗi lần đến với em
Anh lại vội vã quay về
Dù giấc mơ em mênh mang đêm thâu
Có bàn chân đưa lối
Anh vẫn cố băng nhanh qua giấc mơ để quay về
khu rừng nguyên sinh tăm tối
Cất giấu trái tim mình
Nhiều đêm như thế
Em trở dậy với khuôn mặt buồn
Đầm đìa nước mắt
Muốn tin giấc mơ có thật
Lại sợ những cành gai nhọn...
Đau đớn quẩn quanh mê hồn trận.
P.D
Lời tình chắp vá
Nguyễn Hàn Chung
Bàn tay mỏi rớt
đến ly cà phê cũng không thèm quậy
ôm ảo ảnh mảnh lưng thon đuổng
tuyết vãi mù mịt cuối con đường không tăm hơi
mải miết những câu cú quạu quọ
muốn cắn một lời riết róng
môi em đâu ?
Ngày ru rú ôm cây trụ điện xiêu vẹo xóm đáy
ném lời thù thì như xưa mẹ gieo thoi
làn da vàng ệch màu đồng đất quê nhà
thấm những chiều mưa đông đá không em
còn dăm vết tàn nhang kẻ ở
Thèm chết lời ỏn thót cô ả
còn hơn ngậm cứng ngắc ngứ
nỗi hoang toàng thâm căn cố đế
không thể bộc bạch dù cả với mẹ với em
mặc cho đau thương lẩn quất
bò lăn bò càng nỗi buồn
Giá như có thể nối những đoạn đời lại với nhau
không biết anh sẽ nối những đoạn nào
đoạn đớn hèn rúm ró đoạn cục súc manh động
đoạn ngờ nghệch đoạn giả trá đoạn bi thương
sắp lớp đủ đầy
nhưng mảng u uẩn cứ sưng tấy
không chịu vỡ
anh không thể lấn vào em như con buôn gán nợ
đành câm
cả những đòi cơn đêm hôm quờ quạng
Chả lý bàn tay cẳng chân
chỉ là phuơng thức bước đến trời mờ mịt
trái tim
sự lừa phỉnh của ẩn dụ tình ca dấy lên những câu thơ cao đạo thiếu tháng
chăm bẳm mục đích tối thượng thân xác
Bởi cớ lời rù quyến thiếu nồng nàn bú mớm
em bỏ tôi tong teo vành ngoài
mãn cuộc vẫn mông muội gào rú lời tình chắp vá
Houston ngày tuyết đầu mùa 12/12/2008
CƯỠI BÓNG MÌNH QUA GIẤC MƠ HOANG
Nguyễn Chiến
(Đọc tập thơ Trích tôi của Đỗ Thượng Thế)
Có lần Đỗ Thượng Thế nói với tôi: Rất sợ bị vần nhịp lừa mị làm hỏng í thơ. Người thơ nầy rất có í thức viết mới, viết như thế nào đó để bộc bạch, giải bày cho đến kiệt cùng, chứ không chịu hạ mình để cho vần điệu phỉnh phờ, ràng buộc mà sinh hạ những câu thơ xập xèng, ẻo lả, điệu đàng. Hãy xem trong Trích tôi, Đỗ Thượng Thế đã cố gắng viết mới theo hướng nào?
Tôi biết Đỗ Thượng Thế còn có những bài thơ rất trữ tình, rất... dễ đọc. Xin ghé lại một chút với những vần thơ ấy:
Chìm sâu trong giấc cỏ xanh
Ánh biếc chong ngày rờ rỡ
Sực mùi giêng xưa hít thở
Ấm hơi đánh thức nỗi thầm
Gót gầy ướm dấu chân non
Gặp tiếng chim thơm vườn ổi
Sông nắng vô tư bơi lội
Ao mưa nơm úp ụp òa...
(Trong giấc cỏ xanh)
Chưa từng tát cạn đêm sâu
Chưa ngồi nhặt bóng chưa khâu vá hồn
...
Chưa em chưa cả ta thôi
Cả mưa xưa phía cuối trời còn tuôn
(Như chưa)
Người đọc thơ anh rất thích những bài thơ như thế. Nhưng anh lại để mặc cho chúng nằm xẹp đâu đó trong góc lòng anh. Anh muốn, ở tập thơ đầu tay nầy, giới thiệu một Đỗ Thượng Thế gào khô khản vắng...cỡi bóng mình qua giấc mơ hoang, nhập thân vào con vụ trụi trần cuồng quay, vào bóng cò già...gầy nhom,vào con nít trần truồng bến trưa hò hét, có khi tê dại thèm...đương kì ngực hương dậy mẫy hoặc ngồi hít hà cái mùi hạnh phúc trong: Tã lót bé thơ/Lung linh nét nhạc/Tong tong mặt trời...Anh muốn ra mắt một Đỗ Thượng Thế với những câu thơ bụi bặm, tung hứng, xập xòe, quẫy đạp cho tím bầm hồn vía...
Cách tân là yêu cầu của văn chương mọi thời đại, là trách nhiệm của người cầm bút chân chính. Xét trên tiêu chí nầy, Đỗ Thượng Thế đã dũng cảm gồng mình "quăng thân vào gió bụi" (chữ của Tố Hữu) giằng co với chữ mà viết những bài thơ không cấu tứ, dồn nén ngôn ngữ không vần không điệu, mở lối cho mình.Tôi nghĩ: muốn viết mới trước hết phải đổi mới cảm hứng. Một khi quan niệm thẩm mĩ thay đổi, điệu hồn thay đổi tất sẽ dẫn tới đổi mới nghệ thuật biểu hiện, cách bộc lộ cảm xúc...Không mới trong mĩ cảm thì cái gọi là cách tân, thể nghiệm chỉ là trò múa may con chữ. Xem cái biểu đạt quan trọng hơn cái được biểu đạt thì khó mà không rơi vào duy mĩ. Cái tôi trong Trích tôi không "đơn ngã" mà nhiều màu, lắm sắc. Lúc là thâm căn cố đế thằng tôi quê bần, lúc "sang trọng" làm đứa con hiểu đến tận cùng đường cày đời cha, đến cuối cùng vụ mùa đời mẹ, khi cao đạo giương cánh phù sinh/ thanh lọc phong trần, khi cũng "phàm trần" sững sờ trước đương kì ngực hương dậy mẫy. Lúc già như bóng cò già, lúc trẻ như con nít trần truồng, khi như con vụ cuồng quay, khi lắng đáy tâm...Cứ thế, Đỗ Thượng Thế tha hồ khám phá chính mình và "trích" ra cho đời một cái tôi khát khác. Bản ngã được mở ra nhiều hướng, í tưởng bị hút dần về phía những ngõ khuất của vô thức; người thơ mon nem đi vào miền siêu cảm mà tìm bóng mình qua giấc mơ hoang. Vì vậy, hiên thực trong thơ anh tồn tại ở những nét mờ nhòa. Bóng mẹ, bóng cha, bóng cò gầy, bóng vạc giạt dàu thức trắng, con chó và tay săn trộm chó...chỉ thóang qua. Nhiều ám ảnh, ẩn ức khó gọi tên. Gió trong thơ anh là gió không mùa, mưa là mưa Trịnh, mây huyền thọai, trăng héo trong tranh, bươm bướm chuồn chuồn la đà cổ tích, lũ chỉ là biến tấu lũ. Nhiều câu thơ của anh không phải để hiểu. Đọc thấy hay, thấy choi chói nỗi niềm nhưng thấu nghĩa thật khó. Như thế nầy chắc chính anh cũng mơ hồ:
- Giạt rều rềnh lao đao
Mấy mươi năm hồn hanh bụi mốc
Nhịp lửa xới hăng hăng củi rục Giọt tranh loang đẫm ngực
Âm ẩm bùn vũng trâu
...
Thân dế nhiều khi lụt lội
Áo cơm vắt vẻo ngọn khuya
Khát cứ hà rầm ngập nỗi
Lại cơn úng tóc dàu về
(Biến tấu lũ)
- Nỗi đắm cạn bãi bờ ngày xô sóng lận
Bọt nước vỡ thau những chân trời rựng tím
Những cánh say mù biếc
Những dát hồng nắng mưa
Những thiên lưới dằng dai kiêu bạc
Những mẩy trăng những ngần sao Những đẫm ngợp
(Không đề)
Tôi nhớ ai đó hỏi một nhà thơ: - Ông định nói gì trong thơ? Nhà thơ trả lời: - Nếu nói gì thì nói chứ làm thơ để làm gì? Người làm thơ nhiều khi viết để giải tỏa một ẩn ức, "viết vì nghe theo một tiếng gọi mơ hồ, bí mật nhưng dai dẳng của ngôn ngữ"(Henry Miller). Đỗ Thượng Thế tập tành đi theo tiếng gọi ấy chăng?
Í thức thể hiện cái tôi khát khác, nên anh thiên về biểu hiện những chiều kích của tâm hồn hơn là tái hiện thực tại. Anh đã cố gắng mở rộng biên độ cảm xúc và diễn đạt bằng những ám thị, ẩn dụ... Vì thế, trong nhiều câu thơ hình ảnh đan chồng, cảm xúc níu quấn, í tưởng xô lệch:
- Thằng nhãi con giương cao chùm nắng mẹ cho, chân ngập điệu mưa non, mê rêu rao trật tự cầu vồng
(Sắc màu riêng)
- Những ngọn gió thì đương mùa lên tắt nghỉ
Một đời hương biết ngát vào đâu khi bướm tiên lũ lượt về trời
Rêu ám giấc mơ cứ đòi đêm thóat kiếp
Mà đêm đêm như cái bào thai...kìa người đàn bà đang cơn vỡ ối
(Hồi âm)
- Về phía nào!?
Phía nào...?
Trước mặt trời tứ tán
Trái tim ta vỡ òa như bầy kiến
Tha chiếc bóng cỏ xanh
Rân rần tháo chạy...
( Mê lộ cỏ)
Nhiều người viết mới hết sức cực đoan, muốn tung hê truyền thống. Họ không ưa cả những cách nói cho đẹp lời (mĩ từ pháp). Họ cho rằng đó là thứ xảo ngôn của hạng thi sĩ điêu toa, giả dối. Từ đó cứ viết câu thơ đuồn đuột, đến khó chịu. Đỗ Thượng Thế chừng mực. Anh vẫn có thơ lục bát nhưng làm mới đi một tí. Đó là cách vắt dòng và hài thanh phá cách:
Chắt cạn cùng
Lắng đáy tâm
Ưá đầu ngọn bút
Cái thần phiêu diêu
...
Nét cơn khát cánh chim trời
Nét lại hồi nét một thời đương xuân
(Nét)
Thơ và nhạc là hai chị em sinh đôi(Phan Hùynh Điểu). Thơ có thể dài, có thể ngắn, có vần hoặc không vần, hài thanh hoặc không nhưng không thể không có nhịp điệu. Điệu hồn mới thì thơ tự nhiên có cấu trúc âm nhạc mới. Đỗ Thương Thế "sợ" vần nhưng thơ anh vẫn có tiết tấu, biến tấu:
Em - dịu dàng
Đi qua
Bén!
Lửa!
Từ đôi mắt biếc
Tận tim anh
Cháy!
Bùng!
(Cấm lửa)
Thơ đòi hỏi kiệm lời. Tôi đặc biệt ưu ái lối thơ có cảm xúc nén chặt trong những câu thơ tỉnh lược đến mức tối đa. Thơ hay có khi là những mảnh ghép rời nhưng có chất keo cảm xúc kết dính bên trong. Trích tôi không nhiều những vần thơ như thế. Đỗ Thượng Thế khá chắc tay, phả được sắc hồn đẫm ngợp vào thơ; song vẫn còn những câu ngắn nhưng thừa chữ:
Mọi kho xăng đều cấm lửa
Để đề phòng tai nạn xảy ra
(Cấm lửa)
Vẫn còn những câu cô nhưng chưa đọng, í bé hơn lời:
Thì một gã khát tình
Ngữa mặt
Trông mày
Lắm ảo tưởng
Nhưng không í định...
(Bóng mưa bay)
Lắm khi người viết không bước khỏi bóng mình:
Mỗi thóang thu trôi bến cũ đều rằm
(Một dòng sông)
Thiếu nữ lạnh ngực rằm
(Kí sự đêm)
Một đêm...
Em dậy rằm
(Giấc xa xăm)
Trong cuộc dấn thân đi tìm cái mới, Đỗ Thượng Thế đã dám "bước qua lời nguyền":
Ta hẫng rơi bóng câu thề trắng đất
Bước ngày lên...
(Mê lộ cỏ)
Có thể xem Trích tôi là thể nghiệm ban đầu thành công của Đỗ Thượng Thế. Anh đã làm mới được mình bằng những bài thơ với một cái tôi khát khác; người đọc có thể ngã hồn lên tin cậy. Vội mừng cho anh...
Cuối năm 2008
NC
