Phía sóng của Phạm Tấn Dũng - một tập thơ đầu tay đỉnh đạc
PHẠM TẤN DŨNG VÀ NGỰA GỖ
Nguyên tiêu 2008 vừa qua, Hội văn học tỉnh Nghệ thuật tỉnh Qủang Nam đã tổ chức một ' tiết mục ' mới, long trọng và '' vụi vẻ''-đó là giới thiệu, tọa đàm về 3 tập thơ mới của 3 gương mặt''cũ'' là hội viên của Hội : Tập thơ Mùa đãthu của Phan Chín, Rơm rạ mùa của Nguyễn Hải Triều và Phía Sóng của nhà thơ Phạm Tấn Dũng. Hai tập trước được xem là mang đậm tính''truyền thống'', dân dã, mộc mạcvà giàu cảm xúc. Riêng đến tập thơ Phía Sóng của nhà thơ Phạm Tấn Dũng thì dường như có người bảo là hậu hiện đại hay là gạch nối giữa cổ điển và hiện đại, hay gì đó khó nắm bắt, đại khái là vậy ! Tuy nhiên, nếu đọc tòan bộ tập Phía Sóng thì ta vẫn cố cảm nhận ban đầu là rất khác so với các tập khác về cách biểu hiện , nhịp điệu bài thơ và ngôn ngữ anh sử dụng. Diều dó có lẽ không chối cải được .Chẳng hạn ở bài nói với một thằng, anh viết : Tau/ đã kể mi nghe/ chuyện làm triết phương Tây/ nói chăng ai tắm hai lần trên dòng sông/ tau tắm.../ tau đã đi, đã chạy/ tau đi trên đôi vai/ đã ngậm ngùi thương tâm/ những lần ghé hiên người/ tau đi trên đôi chân trần nhiều khi gọi dép.hay ở bài phía sóng có những câu thơ ấn tượng và gợi : như mây trắng trôi đi trôi lại/ còn đó một thằng tôi Quảng Nam / mơ cái mơ ngày lặng vào chớp đêm /lật mặt từng vì sao khuya khoắc /còn đó những ngày / níu thời gian phía trước cột vào lưng /nghe bão tố quăng quật / đĩnh đạt ngồi nhìn dáng một chồi xanh.
Thật ra,khi đọc thơ của Phạm Tấn Dũng ,nếu chúng ta chỉ dừng lại ở đôi mắt luận lí và soi mói về ý tứ ,câu kéo ,ngôn ngữ thì dườnng như ta luôn luôn tranh biện với chính ta về một ý niệm khái niệm nào đó về thơ hay,thơ mới ở một chuẩn mực nào đó như săp sẵn .Nói như lời tựa tập thơ phía sóng của Trương Vũ Thiên An ,tôi rất tâm đắc : Dẫu vẫn còn cãi nhau được cách quan niệm đầy đủ về thơ không vần, rồi không thèm có dấu câu phân định ý để cho nhiều lần cảm xúc cứ lùng bùng trong khuôn viên của những bài thơ không có đường viền gây cảm giác lửng lơ về ý tưởng; nhưng phía sóng vẫn cứ gợi cho ta niềm an tâm khó lý giải hết về một tập thơ đĩnh đạc. Cầu cho đó là Đỉnh đạt dáng một trời xanh ,như một câu thơ của anh , phải ;chợt dềnh lên trong một chiều cô đơn cùng đá,sóng .Nhiều hình ảnh thơ đã la sự đa dạng của trần trụi cuộc sống đa cảnh không việc chi phải làm dáng .Nếu quan niệm tập thơ là một động thái nghệ thuật ném dò viên sỏi xanh về hướng mưa bụi thác gềnh của Phạm Tán Dũng thì tin rằng anh đủ tự tin còn đó đôi chân mòn sá gì non đá lỡ.
Dẫu sao tập thơ phía sóng của Phạm Tấn Dũng cũng đã được "mổ xẻ" ,đã có "phân định",đối thọai .Dẫu cũng mới có đôi bài còn khiêm tốn và chưa "thật tâm huyết " của số người viết trao đổi. Người viết bài này cũng không có tham vọng gì, là giới thiệu một bài trong tập- đó là bài thơ ngựa gỗ-mà mình yêu thích .
Quất ngựa/ Chân mây ngun ngút/ tiếng hí ngưỡng trời/ bờm rung mặt đất/ nào hay giật ngửa/ bút nghiêng/ cười/vùn vụt ngang tai/vùn vụt ngang tai /bờm không lay trươc gió/nước kiệu ..nước đại /những cơn lốc cuộn lên lồng ngực / những tia nắng xô kể lá sân vườn/ bay...bay/ bay...bay/sao không về nguyên quán. khổ đầu, từ một ý tưởng chú ''ngựa gỗ ''trong sân vườn ,chri để xem chơi ,phỉnh dụ những đứa con nít ngồi trên lưng cho đỡ thú cỡi trèo ,tác giả đã thổi hơi thở khát vọng thơ, khát vọng cái đẹp ngôn từ vào thơ mình ,làm cho chú ngựa gỗ ấy cựa quậy,phấn khích linh họat.Từ cơ sở đó,tứ thơ thách đố sự suy diễn của bạn đọc.Những hình ảnh chân mây ngun ngut /tiếng hí ngưỡng trời /bờm rung mặt đất .. đã phỉnh phờ cái chơn ,cái giả cuộc rượt đuổi ý thức ,hay là khát khao về cái đích chân lý cùng tột treo lững lơ ở đâu đó? Bút nghiêng /cười/ bay..bay../bay..bay/phi hoài sao không về nguyên qúan . Dường như đó là câu chuyện đầy mỉa mai ,đau đớn về ảo vọng nhân sinh .Cảm xúc tác giả dồn nén để bùng nổ ,khai phá ,câu chữ dứt khóat ,mạnh mẽ.
Đêm thì ngủ đứng/ ngày vội phi mau/ tìm hòai chẳng đến/mưa nguồn chớp bể/mệt qúa/ chùn hơi .
Tính tự sự ,phân thân của câu chuyện lại được liền mạch với những hình ảnh xúc động .Cuộc sống vẫn ngày mỗi ngày hiển nhiên như vậy,không chuyển biến và những ảo tưởng về giấc mơ trần thế vẫn cứ dính kết ,đóng đinh .Các hình ảnh :Đêm thì ngủ đứng /ngày vội phi mau/mệt quá chùn hơi/ mới hay ngược vó ...càng tô đậm thêm bút pháp mỉa mai chua xót .Xâu chuỗi các hình ảnh , ta cảm nhận bao nỗi thương tâm, một khát vọng rất thực ,đã phơi bày lai láng của kiếp nhân sinh luôn luôn hướng về phía trước ,ánh sáng cuối đường hầm.
Nhầm phải ca dao/ ngựa rơi đáy giếng / cầm lòng móng vỡ /đưa chân lên trời /hí tìm .../yên cương
Những câu thơ cuối đã lột tả hết nỗi thất vọng mênh mang của sinh linh bé bỏng dường như không tự lượng sức mình , cái thế đứng của mình mà tạo hóa đã ban cho .Chao ôi thật chẳng cầm lòng cho đặng ! Đôi khi những nhà thơ,những nghệ sĩ đã là hình ảnh của chú ngựa gỗ ấy chăng ? Và hình ảnh tương trưng của chú NGỰA GỖ phải chăng là cái dợn bất động tồn lưu của bao đầu óc đi tìm chân lý, là cái ám chướng mê hoặc khí chất trời cao tiêm chủng vào linh hồn của bao kẻ bút nghiên,là cái đọa đày chết tiệt của bao anh muốn vẫy vùng sông nước.Nhưng tất thảy chỉ là mộng huyễn ,tự an ủi vỗ về trong cái thế ảm đạm hắt hiu của nhân tình thế thái .Thôi thì vậy ! Hét một tiếng cho đã đời cùng gió sương nhật nguyệt ,để thỏa nguyện chí phiêu bồng trai tráng ,dẫu mỗi ngày cũng vẫn tự nạp mình cho cát bụi phù sinh ,con nít con nôi leo trèo đùa cợt .
( Bài viết của HÙYNH MINH TÂM giáo viên trường THPT HÙYNH NGỌC HUỆ Đại Lộc Qủang Nam )