Nguyễn Đức Dũng
                 

                                                                           " tặng người yêu Tam Kỳ "

những cánh tay sưa cũ kỹ vẫy lên trời

thuở Tam Kỳ dễ thương và chật

mây vàng xưa bay về đâu ?

hương vàng xưa thơm về đâu...!

đến gió Tam Kỳ cũng mang hình của phố

gió ngã ba ,

chảy theo những con đường

gió Nam Ngãi xuôi nam , ngược bắc

gió Nguyễn Hoàng bịn rịn còi sương

mưa Tam Kỳ buồn mà nhắc nhớ

tạt hiên nhà ướt lạnh câu văn

mưa khu trú dài sông ký ức

thùng guitar vỗ khuyết trăng tàn

mưa đã tạt phận người

                                  chiều , mai

                                                 hai buổi chợ

gió đã bạc mặt người

                                  ngã rẽ

                                          phân vân ...

khuya hiu hắt mái sương mồ hôi xe thồ xe kéo

phố thị chia xa mòn tay vịn phong trần

ngồi nhớ

     gió của lòng xưa ngơ ngẩn

                               trời hoàng hoa

                                                    mưa

                                                        héo hon  người

em là phố đã buồn ra chuyện kể

vặn tay sưa già khua khoắng bóng ma trơi ...!

                                       Tam Kỳ -  ngày mưa 31 - 12 - 2008

                                                                           N.Đ.D

                                         HAI CÂU THƠ ĐỘC

          ( Bình bài thơ Chỉ xin làm cỏ của Nguyễn Hàn Chung, được in trong

                             tập thơ Nói hộ phù du, NXB Đà Nẵng 2002)

Khổ đầu bài thơ Chỉ xin làm cỏ, Nguyễn Hàn Chung kể một câu chuyện bằng thơ tầm tầm:

          Về quê gặp trẻ tát ao

          Thả xe tuột dép sấn vào bắt hôi

          Em rô thật biết trêu ngươi

          Mới tanh tách đó đã chui hốc nào!

Khổ này chưa dẫn dụ điều gì sâu xa, cũng chưa hấp dẫn bạn đọc cho lắm. Chỉ là vài từ ngữ mộc mạc, dân dã như tiếng nói, cách nói của người xứ Quảng như: "tuột dép, sấn vào, chui hốc nào".

 Khổ tiếp:

          Lâu năm xa chuyện cuốc cào

          Lớp da chai đã lặm vào thành non

          Mừng không quên mất lối mòn

          Ngày xưa mẹ đã cõng con bằng lời

Cũng chỉ là một nỗi nhớ thương kỉ niệm mông lung, khơi lại kí ức một thời lao lực khổ tâm. Được chăng là cách viết của anh có vẻ "trơn tru trôi chảy". nếu được cũng chỉ vài từ "lặm vào thành non", và hình ảnh "mẹ đã cõng con bằng lời"là có chút ít "thơ mộng".

          Ở thành phố thật là vui

          Gái xinh đổ một thác người về đây

          Mấy ai nhớ mảnh thu gầy

          Bờ môi khẽ chạm làn môi đã chùng

          Bạn bè bữa đói qua sông

          Chỉ nhau mà hẹn rằng không thể nghèo

          Bây giờ cái khổ còn đeo

          Lại mang một lũ nhóc nheo trở về.

Vẫn là "lối thơ kể chuyện", thêm thắt một chút trớ trêu nào đó của cuộc đời. Chớ đoạn thơ đó cũng chưa dấy lên nỗi phập phù trần thế, cái mòn mỏi của cảnh khổ nghèo đeo đẳng. Dễ buồn, tác giả chỉ tạc qua vài từ ngữ, đôi lúc tưởng mòn sáo: "thành phố thật là vui, mảnh thu gầy, bữa đói qua sông...", nếu như tác giả không có tay nghề vận dụng từ ngữ, gieo âm điệu lục bát chỉn chu, tròn trịa, và một cái nhìn hóm hỉnh "gái xinh".

Nếu chỉ có thế, bài thơ Chỉ xin làm cỏ chẳng để lại một ấn tượng gì sâu sắc trong lòng bạn đọc. May thay, hay trời phú cho, hay là "lao tâm khổ tứ", hay dụng ý của tác giả, mời bạn đọc hãy thử "nhâm nhi" hai câu kết:

          Chẳng làm gì được cho quê

          Chỉ xin làm cỏ chân đê giữ làng

Hai câu thơ độc-độc địa độc đáo-đã nâng bài thơ từ tầm tầm thường thường trở nên cao vời, từ chẳng gì đáng xem đáng đọc trở nên đáng nhớ đáng yêu. Cái đơn giản của câu chuyện tác giả kể lể dài dòng trên , cái hình ảnh cụ thể bắt cá hôi, chuyện cuốc cào, bữa đói bữa no trên, cái hình ảnh sâu thẳm của quê hương không sao thấy được chính là máu thịt xương cốt để anh sống, yêu và hy vọng, một tình yêu bao la đằm thắm. Cái mộc mạc chân thực tình yêu của Nguyễn Hàn Chung đối với quê hương sao mà nồng nàn bền chặt, bởi chỉ ước làm cỏ dại hoa mua, nhưng mấy ai "tơ tưởng" ra. Thơ hay là vậy chăng ?. Chỉ là cách nói cách viết hư không giản dị, đơn sơ tầm tầm mà lan toả , ấn tượng sâu xa. Thiết nghĩ, không phải tư dưng mà hai câu thơ này đã được nhiều nhà thư pháp viết trên lịch, trên đá. Một lần nữa có thể khẳng định chắc rằng, đó là hai câu thơ "độc".

                             Huỳnh Minh Tâm

            NÓI HỘ PHÙ DU HAY NÓI HỘ CHO THƠ

       Vài cảm nhận về tập thơ "Nói hộ phù du" của Nguyễn Hàn Chung,

                                                                NXB Đà Nẵng 2002.

     Nói hộ phù du hay nói hộ cho hư không đời sống như nhiên, diễm tuyệt thì tâm hồn của thi sĩ cũng đứng cheo leo trên bờ  thực tại, chân lý lý tính đau đáu hướng mắt về cõi người, cõi mộng, cõi thơ. "Cuộc chạy đua nào không vòng quanh/ làm sáng lên ngọn lửa/ mới mong chiết ra chất tinh ròng". Tôi đã nghe trong gió gầm gừ, chực chờ vọt ra tiếng gầm sư tử, tiếng rít động cơn của loài gió hoang, tiếng thổn thức muộn sầu của bóng tối. Nối tiếp dòng mộng ảo bao la của Tìm tôi trong bóng, Nguyễn Hàn chung lại cho ra mắt tập thơ Nói hộ phù du như một khẳng định đầy nội lực của thi nhân.

   "Tôi tin loài phù du bị hàm oan/ bởi kiếp tồn sinh quá ngắn / nếu không hiến mình bằng đường bay ánh sáng/ sao kịp thành thiêu thân ?Bị hàm oan hay không hàm oan ?Phải chăng Nguyễn Hàn Chung thi sĩ bảo rằng đó là điều không quan trọng ? Mà cả độ ngắn dài của thời gian vật lý có gì quan trọng với một đời người  đã dám sống hết đời mình , tâm hồn mình, đã viết lên đôi bài thơ lấp lánh cuộc tồn sinh đầy khát khao ước vọng. "Em múa những đường mây của trời/ trong đất nung/ qua gió mưa/ từ bấy/ những chùm rêu chưa kịp tỏ tình/ em múa đến bao giờ vậy/ Thần SiVa lặng thinh."(Với người vũ nữ Chăm trên tháp Mỹ Sơn).Hình như phảng phất đâu đó lời huyền bí hư không :làm thơ và yêu thơ là chướng nghiệp. Trên bước đường âm âm u u cô độc, mơ mơ mộng mộng, khai phá một chân trời thơ mới mẻ, uyên nguyên, những thi sĩ đích thực luôn luôn cảm thấy tâm hồn bất an; bài thơ như  một cánh diều mỏng manh tung bay trong gió lốc. Phải chăng, bởi vậy mà anh đã viết: "Khi biết sự linh thiêng những quầng khói/ làm sao có thể cháy được mình.(Sự linh thiêng của lửa).

   Tác giả là giáo viên giảng dạy văn chương lâu năm trong nghề, hiêủ biết khá rộng và tinh tuý văn học kim cổ đông tây, có lẽ vậy, cho nên thơ anh sắc gọn chữ nghĩa, đằm sâu kín đáo ý tứ, đầy nét duyên thầm ,nhưng không dễ đọc dễ yêu. Thơ là tâm hồn. Tính cách anh bộc trực, gân guốc, mạnh mẽ, chưa thấy người đã nghe rõ tiếng, gốc gác đậm đặc "Điện Bàn phủ, Quảng Nam tỉnh", nên thơ anh cũng luôn cựa quậy, động đậy, dịch chuyển đôi lúc đến kỳ lạ, kỳ quặc, khó hiểu. "Phồn hoa quất từng lằn túi bụi lên mắt môi/ mới rạng chân chim đã quờ quạng sóng/ yêu nhập vào anh líu lo lọng ngọng/ nói bằng lặng câm âm vực cao cùng.(Điều bảo ban của tuổi). Hay cảm nhận gì đó ở khu di tích thánh địa Mỹ Sơn, say cảnh, say tình, say ngôn ngữ uyên áo ?,mà anh cũng viết rất lạ : "Đừng bắt những chùm rêu phải nhận sự đổi dời/ xin van vỉ kẻ ngàn lòng cổ tích/ tôi muốn hoá thành rêu để ôm thật chặt/ mốc meo nhau ngôn ngữ không lời/ trong hoang tàn diễm lệ Mỹ Sơn ơi !".(Mỹ Sơn).

 Tập thơ nói hộ phù du đã thể hiện được mặt mạnh của Nguyễn Hàn Chung là thơ lục bát. Đôi bài đã đạt độ chín tầm phổ quát tư tưởng, hình tượng đẹp, sâu. "Quanh co mấy khúc đường làng/ bố con mình cõng thời gian xa dần"(Cõng bố về quê). "Rừng chiều cuối vạt lau thưa/ có người gói ghém nắng mưa cõng về/ nghĩ nhiều tóc lại xanh ra/ câu thơ nhỏ lá lúa già cứa tay"(tự bạch). Viết về nỗi trằn trọc đời người, suy ngẫm về "nghề thơ", rút ruột từ máu huyết mình anh viết những câu rất đắc : "Mười năm tỉa tót mông lung/ bện từng câu đẽo từng chùm, vì sao ?/ làm phu xe một đêm dài/ mới hay từ bấy lâu sai mất rồi."(Phu xe). Đặc biệt ở bài thơ Đi xe ngựa ở phố, hình tượng thơ lục bát của anh rất quen mà lạ, rất lạ mà hay. "Lão xà ích quất tanh roi/ thời gian rớt xuống đôi vai người già/ từng đoàn bóng lộn vù qua/cỗ xe ì ạch ì à ngàn năm/ xì xào tiếng lạ tiếng quen/ mấy ông bạn ngoại loé đèn liên miên/ ngựa và người cứ lặng yên/ chỉ nghe tiếng vó gõ tìm tàu xưa".

    Nói hộ phù du hay nói hộ cho thơ, nói hộ cho tâm tình thỏ thẻ bên trong mộng đời thi sĩ, nói hộ cho nhân tình thế thái lệ đổ, lệ rơi; nói hộ cho bao đa đoan ngổn ngang đời sống; nói hộ cho bóng đêm mịt mùng sương khói, cho trằn trọc suy tư không tri âm tri kỷ; nói hộ cho tiếng vô thanh, hình vô ảnh; "nói yêu thì ngượng mà không lại buồn";  nói hộ cho "tôi ngắm quê nhà trong mắt bạn/ tiếng xưa rủ rỉ bóng trăng vườn/ lớp váng phèn nâu khi đã thấm/ chẳng bao giờ nữa lạc bờ mương".  Và nói hộ cho ai thì thi nhân vẫn phơi mở, chớp sáng ra đó với nụ cười trên môi, tiếng khóc trong tim. Tôi tin thơ anh sẽ đậu lâu bền và ấn tượng giữa tâm hồn nhiều độc giả, và còn bay xa hơn.       
 

                                                   Nguyễn Hàn Chung

Trong hãng lắp ráp điện tử dân dụng tôi đang làm việc ,đàn ông Việt có cả đống , bọn họ hầu hết đều qua Mỹ đã lâu họ có nhà xịn ,xe xịn nói tiếng Anh lau láu thế mà thật kỳ thằng tôi mới qua  chưa đầy
 tám tháng theo diện bão lãnh đoàn tụ  nói tiếng Anh bằng động từ ‘'to huơ ‘ lại được lọt vào mắt xanh con nhỏ Việt  lai Mỹ  xinh xắn phổng phao  cao một mét bảy lăm thư ký cho xếp Mỹ ở ngay công ty nầy.Thú thật thấy tướng  ngồn ngộn của con nhỏ tôi thích mê đi chớ nhưng ngẫm lại thân mình tôi đâu dám đèo bòng .Ở bên nầyđàn bà  con gái có giá hết sẩy ,quý bà, quý cô hành hạ đàn ông con trai  đủ thứ ,đủ kiểu chứ đâu phải như ở Việt Nam mình mấy ông  cao một mét ruỡi cũng bày trò quát nạt trịch thượng vợ nhà kiểu gia trưởng mà mấy bà cũng im re đâu..
 Một hôm sau khi tan sở Lan tên con nhỏ rủ tôi uống ‘'tea house''ở  một góc đường gần thư viện quận .Tất nhiên là tôi OK .Tôi lấy ticket xong đi lại bàn Lan đã ngồi sẵn đấy rồi .Tôi thấyLan quan sát  tôi  chăm chú  cô ta nhìn  từ trên xuống dưới dừng hơi lâu ở đôi vai năm tấc rộng của tôi giống như người ta  tính toán ước lượng một cái gì .Tôi ngồi xuống Lan kéo ghế ngồi xích gần lại ướm ướm bàn tay lên lồng ngực vốn vạm vỡ cuả tôi (À quên tôi chưa nói về mình .Tôi hai mươi hai tuổi cao một mét tám tư là vận động viên thể dục thể hình  khi ở Việt nam có thụ nghiệp thầy lực sĩ Lý Đức một thời gian khá lâu đồng thời cũng  là  cầu thủ bóng chuyền chuyên nghiệp của thành phố ).
Trông cử chỉ của cô ả tôi bỏ bụng mắm, bụng muối hy vọng tràn trề thầm nghĩ chỉ có  Chúa  mới có đủ quyền năng gắn  dính cuộc đời bầm dập của  một thằng tay trắng mới chân ướt chân ráo  nhập cư như tôi  với một người  phụ nữ  lai hai dòng máu   lại  xinh đẹp  có nhà cửa có thu nhập cao sinh trưởng nơi xứ Huê kỳ giàu có  nầy
.Quen nhau đâu được ba tháng Lan chủ động đề nghị tôi về sống chung với cô ta.Sao lại có cái may mắn lạ kỳ  thế nhỉ !.Người ta nói người Mỹ hào phóng là bé cái lầm,ở đây không có cái gì là free cả mặc dù tiếng ‘'cho không'' đó lặp đi lặp lại muốn điếc con ráy suốt ngày trên các phương tiện thông tin đại chúng.Thế mà tôi được Lan gọi về  sống ở căn hộ sang trọng của cô ta lại được chiếm hữu tấm thân ba vòng cân đối ,chắc nịch tràn trề yêu lực ấy nữa thì Oh..my God  tôi quả thật là người mà ông thần  hạnh phúc đã đến hồi gõ cửa.
Đêm hợp cẩn ở nhà Lan tôi được cô ta đối xử trên mức tình cảm của một người vợ trẻ dành cho chồng trong đêm đầu tiên của cuộc đời chồng vợ .Tất nhiên Lan không còn nguyên khi đến với tôi nhưng điều đó chẳng làm tôi bận tâm một chút nào .Con gái  bình thường ở Mỹ trên hai mươi tuổi  số còn nguyên cái ngàn vàng gần như của hiếm .Sự nồng nhiệt  trong sinh hoạt vợ chồng không hề giảm trong những tháng đầu của cuộc sống chung cho đến một hôm Lan báo cho tôi biết  với một vẻ mặt vô cùng mãn nguyện cô đã có thai ,một hoàng tử nghiêm chỉnh.Tôi  mừng hết lớn gọi điện báo tin lung tung từ ba mẹ ,chị em tôi ở quê đến những đưa bạn thân từ ngày còn học cấp ba ở Đà Nẵng.Tôi đến chùa quỳ lạy tạ ơn Trời Phật dù tôi chẳng theo một tôn giáo nào .Niềm vui còn lâng lâng trong tôi thì một hôm vào cuối tuần sau khi  đi làm về ,tôi thấy tất cả áo quần vật dụng thiết thân của tôi đã được sắp xếp ngăn nắp ở phòng khách. Căn phòng tôi và Lan làm việc vợ chồng  bấy lâu đã bị khóa .Tôi tròn mắt nhìn cô ta dò hỏi ,như đã có chuẩn bị trước từ lâu Lan lịch sự mời tôi ngồi xuống ghế sô pha như giữa hai chúng tôi trước nay vốn là người xa lạ chưa hề chung đụng với nhau bao giờ
 -Anh Hoàng à! Lan tặc lưỡi .Tôi biết anh chưa chuẩn bị đón nhận việc này .Lan hơi ngập ngừng .Đã đến lúc chúng ta phải chia tay anh ạ ,nhưng khoan(khi thấy tôi có động thái khác lạ) , anh hãy bình tĩnh nghe tôi nói .  Tôi nghĩ vốn là người thông minh anh sẽ mau chóng thức ngộ vấn đề và anh sẽ vui vẻ thôi .Lan nói một thôi một hồi.Thấy tôi có vẻ ngơ ngác Lan cười cười giải thích :
-Tôi là người phụ nữ tự do tôi không thích bất cứ sự ràng buộc nào,Anh biết rồi đấy khi tôi cùng anh sống chung với nhau tôi chưa hề hứa hẹn là sẽ sống chung trọn đời với anh .Chúng ta chưa có một sự ràng buộc nào về pháp lý. Nói trắng ra  ,nếu  muốn lấy chồng tôi đã không chọn anh .Anh thử nghĩ với income ít ỏi của  một người mới nhập cư như anh , có đủ để bảo đảm cuộc sống của mẹ con tôi một cách trọn vẹn  được không (Vừa nói Lan vừa xoa xoa bàn tay vào cái bụng bầu bây giờ đã bắt đầu lu lú).
_Thế tại sao cô lại chọn tôi , gieo niềm hy vọng cho tôi lấy của tôi một đứa con rồi lại bỏ tôi một cách không thương tiếc dù tôi chưa hề phạm phải lỗi lầm nào đáng kể để cô phải làm  như vậy.Tôi còn cố vớt vát
-Anh lầm rồi anh Hoàng ạ!  Cô ta bắt đầu nói huỵch toẹt :
- Tôi chung sống với anh không phải vì tôi yêu anh ,tôi chỉ kết cái thể hình lý tưởng của anh và tôi đã lấy tấm thân tôi trả giá để được di truyền cái gen của anh cho  con tôi ,bây giờ đã đạt kết quả mong muốn tôi có gần anh cũng là vô nghĩa nên chúng ta phải chia tay  , tôi không đòi hỏi anh cómột chút bổn phận  gì với con tôi .Anh chỉ có được  ,chẳng có gì phải mất mà  phải bận tâm.Tôi nghĩ anh nên lấy vợ là một cô nào đó cùng chạng với anh và quên thời gian chung sống với tôi đi,xem như một giấc chiêm bao chẳng hạn. .
Cô híhoáy lục trong xách tay lấy một tập ngân phiếu và viết vào đó một con số nào đó rồi xé đưa cho tôi :
-Nếu anh còn nghĩ mình là bị hại thì tôi bồi thường thời gian hưởng thụ và truyền giống của anh và mong anh hiểu rằng đứa con đó là của riêng tôi , đừng bao giờ léo hánh đến nhà tôi nếu không muốn có sự dính dáng đến pháp luật.
Tôi không nhìn vào tấm check  mà dòm vào đôi mắt  từng nhìn tôi đắm đuối ,dòm vào cái miệng  nho nhỏ xinh xinh từng đêm .từng đêm  rên rỉ trong những cơn khoái lạc  tột cùng và  một cơn cuồng nộ bất chợt  lồng lộn dấy lên từ ngực trái đè nghẹt thanh quản .Tôi khạc  khạc như một con thú cùng đường không nhìn cô ta và nhanh chóng quay ngoắt đôi chân run rẩy lần về phía cửa.

Houston TX
July 4,2009
 

Truyện ngắn

                                                                       NGUYỄN HÀN CHUNG

     Một đièu không thể phủ nhận được  là đàn bà chung thuỷ và chịu đựng giỏi hơn đàn ông nhiều . Anh vốn trung thành với chị hết mực , trong suốt cuộc vợ chồng gần ba mươi năm  chưa môt lần anh  nghĩ tới chuyên có một ngày anh sẽ ăn nằm với một người đàn bà nào khác ngoài chị  bởi anh rất yêu chị .Chị  đảm đang ,tần tảo đầu tắt mặt tối  phục vụ ba bố con anh từ chuyên bếp núc , giặt giũ ,đên các chuyên mục  linh tinh khác , chị đều vén khéo không chê vào đâu được . Chỉ có một điều  là chị hay phàn nàn anh thỉnh thoảng có hay đi về khá khuya hay thiếu gọn gàng ngăn nắp chẳng hạn .Nhưng việc ấy thì mười đức ông chồng có lẽ đên chín ông rưỡi là bị quở như anh  . Phụ nữ họ thích đươc chì chiết ,la rầy đấng phu quân đôi chút để tỏ uy phong thôi chứ họ biết có nhắc nhở thế nào đi nữa   thì mấy ổng cũng chứng nào tật ấy . Bê bối trong sinh hoạt cá nhân vốn là một thuộc tính của đàn ông mà lại .

         Anh chống cự đến cuối tháng thứ hai thì bỏ cuộc , cô ả quả là một phụ nữ  tinh đời có bản lĩnh .Lúc đầu chỉ là vài cú điện thoại xem như có vẻ tình cờ  rồi đần dần lấn tới giành dân lấn đất lúc nào không biết .Cái lần thứ mấy không còn nhớ ,anh đã ngã dúi dụi vào lưới tình không  thể naò gượng dậy nổi . Chị mất anh đã đành mà anh cũng mất anh ,mất cái lòng tự hào thuỷ chung  anh thường tự hào với chị và các con  mỗi khi bè bạn  của anh , rơi vào thói trăng hoa  làm cho gia đình  tan nát .Thường thì chị không bỏ anh mà đi lâu thế ,độ dăm bữa nữa tháng quá lắm  lần nầy ông cụ thân sinh chị bệnh tình khá nặng  nên chị mới ở lai săn sóc cụ cho trọn tình phụ tử vì chị biết không còn lần nào khác nữa đâu ,ông cụ yếu lắm rồi  mà sinh thời ông cụ thương chị nhiều nhất chị không nỡ nào mà bỏ về cho đành dù chị biết một mình  ở cái xóm hoang vu ,hẻo lánh ấy  anh khó chống chọi lại sự cô đơn  .Cô ả cũng hiểu vậy nên tấn công ngay vào yêu điểm đó của anh và đã  toàn thắng . Lần phạm tội đầu tiên ,đêm ấy anh  không ngủ được ,một cảm giác xấu hổ cứ xâm chiếm anh  nhưng rồi tấm thân hực lửa của người đàn bà mới bước vào ngưỡng cửa ba mươi đã không cho anh một mảy may cơ hội đào thoát .Anh  đâm  ra nghiện sự điệu nghệ của cô ả mà chị không có được trong suốt mấy mươi năm làm vợ đầu ấp tay gối với anh .Chị quá  đằm thắm và thuần khiết , anh thì chỉ biết có chị nên cứ ngỡ người đàn bà nào cũng thế song từ khi cô ả đánh thức bản năng gốc nơi anh thì sự tình không còn như trước được nữa .Anh bị cái rung đông thân xác chế ngự trở nên mù quáng ,trở nên một gã dối lừa trơ trẽn .Chính anh ,anh cũng thấy được điều đó nhưng đã lún quá sâu vào sự đam mê  rồ dại anh không thể nào rút ra đươc nữa cho đến một ngày  chiếc sừng anh cắm nghễu nghện trên đầu chị bị phát hiện .Tính anh vốn vô ý vô tứ , chị biết hơn ai hết , nhìn vẻ anh có hơi khang khác, sự mẫn cảm của một  người phụ nữ đã buộc chị phải chú ý  .Chị đã bí mật theo dõi và cái điều chị muốn khám phá không còn gì là bí mật nữa .Người phụ nữ ấy là ai  nếu không tận mắt chứng kiến chắc chị không bao giờ ngờ tới . Sau khi phát hiện chị âm thầm trở về ,đóng cửa phòng nằm suy ngẫm . Nói chị không còn nhan sắc thì hoàn toàn không đúng. Chị đã kín đáo  để ý khi chị ra đường nhiều tên thanh niên mặt búng ra sữa  đáng tuổi em út chị cứ nhìn chằm chằm một cách say sưa chiếc eo thon ,màu da trắng muốt của chị một cách không biết chán .Trong sinh hoạt vợ chồng chị vẫn nồng nàn  mà anh vốn là người không  ham mê mấy về mặt  tình dục .Thế thì tại sao anh lại  nỡ phản bội chị ? Chị nghĩ lung lắm mà vẫn không  ra . Mà ả ta có gì hơn chị cơ chứ ,nếu không nói là thua kém chị cả về nhiều mặt .Chắc là sự chán cơm thèm phở vốn là bản chất của con người thôi ,chị nghĩ thế . Chị càng  hận anh lại càng yêu anh ,anh vốn là người yếu đuối về mặt tình cảm ,chắc ả ta đã đánh vào đấy mà chiếm đoạt chồng chị .Chị sẽ lấy lại chồng không bằng cái lối làm rùm beng  mà bằng lối riêng của chị .Làm rùm beng  có khi chị sẽ mất anh vĩnh viễn mà điều ấy chị không muốn bao giờ , anh chỉ nhất thời lầm lỡ ,chị tin anh sẽ hối ngộ và việc ấy chỉ như môt cơn gió chướng thoáng qua trong đời anh chị mà thôi .

     Hình như chị đã hơi hơi  biết ,anh suy  đoán một cách khá lo- gic khi thấy trong lời nói và cử chỉ của chị có cái gì đó khác thường .Sao cô ta không làm toáng lên nhỉ ! Chả lẽ lạy bà con ở bụi nầy . Anh nghĩ thế . Chị càng dịu dàng ,chăm sóc anh , anh càng thấy như có ai xát muối vào mặt .Cái phút giây ngoài chồng ngoài vợ qua rồi ,anh lại trở về với con người yêu thương vợ con hết mực cũ.Cô ả có lượn lờ anh cũng hạ quyết tâm cưa cái sừng cắm lên đầu vợ bâý lâu nay đến tận gốc .Đừng đổ thừa phụ nữ khéo mồi chài mà chỉ trách đàn ông thiếu bản lĩnh trước nhan sắc .

Anh hiểu chỉ có chị mới là bến đỗ duy nhất của đời anh mà thôi, tất cả các bến bờ khác  đều vá víu giả tạo.

       Mấy lần chị định đến gặp ả kia cho ả biêt chị đã rõ hết mọi chuyện nhưng rồi nghĩ lai chị thấy không  cần .Cái ả lẳng lơ kia đã có ý định chài mồi thì không dễ gì ả ta rời bỏ món mồi đang theo đuổi không khéo thành người bắt lươn đầu đuôi chỉ bị nhục mà thôi .

       Mây lần anh định thú tội với chị ,có'' tự thú trước bình minh'' anh mới khỏi thấy lòng mình day dứt nhưng  cứ sợ chị bị tổn thương. Dường như biết thế chị  tìm cách không cho anh nói ra điều chị không muốn nghe .Anh hàm ơn sự độ lượng của  chị đã tái sinh cho anh khỏi bị nỗi nhục bêu ríu  . Ván cờ nầy chị đã phản công và lấy lại toàn thắng mà không hề mất một quân nào .

     Câu chuyện  đơn giản không có tình tiết nào khúc mắc có thể ta  thường thấy trên các báo phụ nữ song cách giải quyết  vấn đề của tác giả lại không đơn giản . Khi tôi trình làng câu chuyện , trước tiên gặp   sự phản dối của  quý bà , quý cô  với những cái bĩu môi dài thậm thượt :"Có mà độ lượng ,tớ đánh cho thấy ông bà ông vải nó ra chứ đừng có hòng im lặng là vàng ".Có người  còn cho rằng đó chỉ là sản phẩm ba phần thật bảy phần bịa thiếu cơ sở tâm lý của mấy ông nhà văn nửa mùa như  tôi chẳng hạn  chứ cái thứ đàn ông vợ đi mấy bữa là chim chuột phải vạch mặt quả tang cho gian phu ,dâm phụ  chúng nó  hết đường chối cãi rồi kéo đầu ra toà cách hết chức quyền cho gã biết thân ,đừng có cái kiểu biện  hộ ".   Ai cũng  có phút giây ngoài chồng ngoài  vợ *".Về nhà đọc cho vợ và ba cô con gái nhà tôi nghe  ba mẹ con nó cũng cùng một quan điểm quyết liệt như thế .

                    Chả lẽ trên đời nầy không có ai  là chị ấy thật hay  sao ?

* Thơ Thuận Hữu

                           Nguyễn Hàn Chung
 

Này người bạn già
đã đời chưa
trước sự đớn hèn truyền kiếp giống cỏ

cỏ êm cỏ xanh cỏ mượt cỏ vàng cỏ úa tất cỏ
 nước mắt chân thành  nước mắt cá sấu  nhỏ xuống cỏ cũng long lanh
hà phương tung hứng  bưng bệ hoa
cỏ  vẫn minh bạch cỏ

cỏ cũng có giấc mơ giàu sang tráng kiện
cỏ càng biết xiểm nịnh tàn khốc khi thành hoa bởi  non tơ đã từng rồ dại
trót thành hoa về già thất thế thua thời lại  lừa kẻ vô tâm xưng mình là cỏ
 
Này người bạn già lầm lạc ơi
suốt ngày  cặm cụi tưới tắm những luống cỏ xanh ngỡ mình cao thượng lánh hoa tìm được yên bình bên cỏ
là nghi hoa  đấy thôi tàn lụi cuối đời hối ngộ  lừa dối bấy chầy thấp thỏm leo lan mặt đất  cúi luồn
thành hoa quên tuốt tuột bạn bầu

hỏi han lời giả chữ giả đạo đức giả
nên chăng hoa héo thường hèn
hay là cỏ tươi diệt tộc

24/04/09

 Vào những ngày tháng Chạp, trời còn mưa bay và gió lạnh, tôi bỗng dưng nhớ nắng, nhớ làng dù tôi đang ở giữa làng. Phải chăng tâm trí tôi ít nhiều liên tưởng đến câu thơ Hàn Mạc Tử "Khách xa gặp lúc mùa xuân chín - Hồn trí bâng khuâng sực nhớ làng...".

  Làng tôi - tên gọi bây giờ là làng gốm Thanh Hà - chứ thực ra là xóm, ấp hay có khi gọi là làng Nam Diêu. Mảnh đất Nam Diêu tí tẹo nằm ở phía Tây thị xã Hội An được bao bọc bốn bề như một ốc đảo bởi con sông Thu Bồn và con đầm Thanh Hà. Tôi còn nhớ làng có những bến sông để chở gốm đi bán miệt nguồn như bến cây Sanh, bến bà Phú, bến Đình Xuân Mỹ và bến đò đi Phú Triêm, Điện Bàn - nay là đập bến đò phục vụ cho thủy lợi Hà Châu, sông xưa giờ đã nên... đập, nối con đường từ đô thị cổ Hội An đến dinh trấn Thanh Chiêm, cũng là đường du lịch ba lô đi tắt Hội An - Nam Phước - Mỹ Sơn, tức đi dọc sông Thu Bồn. Sở dĩ tôi nhớ nhiều đến bến đò đi Phú Triêm bởi năm 2008 vừa qua người Quảng Nam kỷ niệm 100 năm ngày kháng thuế, cự sưu năm 1908, ở bến đò này có những người xin sưu bị binh lính Pháp và Nam triều giết chết ngay trên bến đò này, đoàn người biểu tình đã làm văn tế, liễn đối để tưởng niệm những người vì nước vong thân... Khi được tham gia vào việc hiến kế đặt tên đường ở Hội An, tôi đã nhắc đến sự kiện này và ccó lẽ vì thế mà đường vào làng gốm Thanh Hà từ Hùng Vương rẽ vào chợ Cá lên làng gốm mang tên đường Duy Tân - để ghi dấu phong trào Duy Tân khởi sự trên đất Quảng...

  Tôi nhớ làng, nhớ đến những cái Tết xưa cách đây khoảng ba bốn chục năm vì với tôi những cái Tết ấy thực sự là Tết. Tôi còn nhớ những ngày cuối năm cũng là những ngày người Nam Diêu cho ra lò những mẻ gốm cuối cùng của năm, cũng là để có những sản phẩm cho năm mới. Tết ngày xưa nào có những mặt hàng bằng nhựa, bằng plastic hay kim khí phổ biến như ngày nay. Làng tôi cho ra lò vô số những chiếc lư, chân đèn bằng đất, những ông Táo đất, độc bình bằng đất, đĩa bày ngũ quả chân đế cao bằng đất... Những vật dụng thờ tự bằng đất này nung vừa lửa có màu đỏ hơi non như màu lòng tôm khi ra lò đã có những "nghệ nhân" của làng chực sẵn gom vào một góc riêng để bắt đầu "vung tay múa bút" sơn phết bằng bột màu, bột vôi, làm cho rực rệt sắc màu, làm cho những vật bằng đất vô tri ấy như có sức sống mới, như có linh hồn, và thực sự "vui như Tết". Tôi còn nhớ tên những người chuyên cầm bút lông - đúng ra là bút chổi đót - chấm vào vôi trắng, bột màu xanh, đỏ, vàng, đen... vẽ trên lư, trên độc bình, trên ông Táo những hoa văn hình mây nổi "vân cẩu", rồng, phụng... là những ông Cấn, ông Đáp, ông Kén, ông Sáu Mẻng, ông Xã Ba... Bao nhiêu năm, bao nhiêu vật đổi sao dời nhưng màu sắc những chiếc lư đất, độc bình, đĩa ngũ quả, ông Táo luôn sống động trong ký ức tuổi thơ tôi như màu cờ hội, cờ ngũ hành được treo trên cây nêu ở miếu tổ nghề Nam Diêu - miếu Thái Giám mỗi một mùa xuân đến.

  Bến gốm ngày Tết cũng đông đúc như phiên chợ ngày Tết. Bến cây Sanh xôn xao "trên bến dưới thuyền". Những người đàn ông làng tôi túm tụm bên gốc cây Sanh cổ thụ phì phèo thuốc lá cuốn, mang tre ra chẻ lạt. Dưới sông những chiếc ghe bầu chất gốm chờ ra Giêng xuất bến lên nguồn hay ra Hàn (Đà Nẵng), những chiếc ghe bán dạo chất đầy củi gộc bán cho dân làng nấu bánh tét, có ghe bán lá chuối gói bánh, rồi nếp Phù Kỳ, Phú Triêm, rồi bánh tráng mè Đại Lộc... Làm sao không nhớ những tiếng nói, những tiếng gọi í ới rủ nhau chung một con heo ăn Tết của người trong xóm. Vui nhất là cảnh chia thịt heo. Trên những chiếc rổ gánh gốm to tựa chiếc nia, người ta lót lá chuối xanh, xẻ những khoanh thịt heo thật mỏng chỉ lượng bằng mắt để chia phần cho đồng đều các bộ phận của con heo mỗi thứ một ít, chia xong người ta xâu thịt, xương, lòng bằng nuộc lạt tre để mỗi người mang một xâu về nhà chế biến ăn ba ngày Tết. Nhìn cái cảnh người ta mang thịt heo về đã thấy những chộn rộn, náo nức mong cho mau Tết đến. Những đêm cuối năm, nhà nhà đỏ lửa nấu bánh tét, nghèo hay ít người thì ba bốn nhà chung nhau thức canh để châm nước một nồi bánh tét. Bao nhiêu câu chuyện vui buồn của một năm được dịp tuôn trào kèm tiếng nói tiếng cười đầm ấm quanh nồi bánh tét. Lũ nhỏ chúng tôi được dịp đi dạo quanh làng lấy những viên đất sét khô của làng gốm ném doûa ma mấy chị hàng xóm ngồi canh bánh tét làm các chị hoảng hồn ngã dúi dụi vào nhau...

  Làng tôi dường mỗi người đều mang một chút máu nghệ sĩ có tính cách truyền đời. Những ngày cuối năm, ông Hai Bổn, người hay đọc truyện Tàu thâu đêm bằng chất giọng "bài chòi" đã lo đi dựng rạp để chơi bài chòi ba ngày Tết ở miếu Bà có tán si thật rộng. Ông Bảy Xang đã phơi mẹt tò he bằng đất thật khô để sơn xanh đỏ, xong đem cho những nhà có con nít thổi tí toe vui ba ngày Tết, rồi ông đánh trống chiến tụ tập mọi người đến tập hát bội từ khoảng rằm tháng Chạp để hát trong dịp Tết. Tôi còn nhớ ông Bảy Xang thường sắm những vai mẫu (mẹ) như Đổng Mẫu - mẹ Đổng Kim Lân trong tuồng San Hậu, Lưu Mẫu - mẹ Lưu Khánh trong tuồng Ngũ Hổ Bình Liêu... Kép đỏ có ông Bề, ông Kén, kép nịnh có ông Dụng, vai lão nam có ông Huynh, vai đào có cô Ca, cô Xê.... Đúng là Tết "nghe rao trống chiến - không khiến cũng đi - nghe giục trống chầu - đâm đầu mà chạy" gần nửa thế kỷ qua, làng tôi vẫn duy trì một ban hát bội như thế, có điều những nghệ nhân xưa mỗi năm mỗi khuất núi, những người trẻ thì chưa đạt được thanh sắc như những người của một thời. Mỗi khi nghe Lưu Khánh hát "úy mẹ là mẹ ơi, mẹ nương cửa nhọc lòng triêu mộ, con trông mây nghĩ phận thần hôn" người người rưng rưng nhớ những người đã khuất như nhớ những kỷ niệm khôn nguôi về người thân nhất của mình những khi năm cùng tháng tận.

  Đầm Thanh Hà ôm mảnh làng tôi - giờ đây nhiều người gọi là đầm Lai Nghi - có khoảng ruộng làng mùa xuân xanh biếc lúa non, mảnh đất chỉ bằng bàn tay nhưng là khoảng trời của cỏ non, của châu chấu, chuồn chuồn, bờ xa nước rộng trong ký ức tuổi thơ tôi. Ở đó có những bông cúc dại nở những bông vàng tí xíu trong những góc khuất bụi bờ. Vực nước bên hông miếu Nam Diêu mùa này có nhiều cá rô con, nhiều những cá rô thia mà đuôi phấp phới sắc cờ ngày hội. Làm sao tôi có thể quên cái nôn nao của bé thơ thèm áo mới, có những năm mẹ chưa may kịp thì dỗi, thì hờn chẳng chịu ăn cơm khiến mẹ chiều giáp Tết phải đạp xe xuống Phố mua cho bộ đồ may sẵn, tôi mặc quần áo mới ngủ thiếp qua đêm giao thừa đến sáng mồng Một. Làm sao quên làng tôi đầy chật tiếng nói tiếng cười, tiếng người qua lại thăm nhau, chúc nhau làm ăn phát tài phát lộc, tiếng cười của những chị lớn tuổi rủ nhau vào hội bầu cua tôm cá, tiếng các bà lớn tuổi rủ nhau chơi bài chòi, bài tới, đổ xăm hường, đêm đến ở khoảng sân rộng cạnh trường tiểu học, đèn măngxông sáng rực, các bác các cô như quên tuổi tác, nghiệp nghề, son phấn đỏ xanh hóa thân vào những câu chuyện Tàu từ xa lơ xa lắc, ca ngợi những người trung nghĩa, những anh hùng, những giai nhân, những ông vua mất ngai, những dũng sĩ mặt buồn.

  Tết ở làng tôi ơi, sao mà nhớ, nhớ da diết khôn khuây dù tôi đang ở giữa làng, Tết đến, xuân này...

P.T.Đ

Huỳnh Minh Tâm

Ngỡ mẹ mỗi ngày vẫn tách lá bắt sâu

Vườn cải xanh thắm bầy chim sẻ bay về đậu vai áo mẹ

Nhưng mỗi ngày con thức dậy không còn nhìn thấy

đôi vai gầy nhấp nhô làn sóng nắng

Vườn cải úa vàng vườn cải biến mất

vườn cải khóc ri ri phương nào.

Ngỡ em mỗi ngày vẫn thêu thùa dắt con đi học

Đường làng hoa trắng đung đưa bông múa bông hát

mùa xuân dưa cà đậu ớt

Nhưng em ở đâu sau hạ sen hồng sau thu cúc trắng

Áo em biến mất trong chậu trong chăn

trong giếng nước trăng khuya gió ấm.

Anh cô đơn năm tháng hàng dừa xanh

chiếc ô mùa đông một chút nắng

Lăn lóc bụi bờ nhẩn nha như câu thơ ưu tư khắc khổ

chợt ngẩn ngơ

Bởi anh về quả mẹ hương em

Mùa rụng say ngọn đèn tiếng mõ.

H.M.T

Lê Trâm

TRUYỆN ĐỐT THEO SÔNG

•  
  •  
    •  
      •  
        •  

          Truyện ngắn

I

  Thường chuyện hay bắt đầu từ một người đàn bà, ở đây là bà nghè An Lộc. Trong một bữa tiệc do ông nghè chủ xướng gồm toàn những vị tai to mặt lớn của làng tổng, bà nghè bỗng nổi hứng mượn một dòng chảy về tưới nước cho mấy cánh đồng đang có nguy cơ khô hạn gần nhà. Rượu vào ngà ngà cái gì chẳng thể bán được huống hồ chi cái thứ chẳng ai quản được là sông. Mà đây chỉ là khơi thêm con lạch nhỏ. Vậy là bán, ồ không, mượn thì mượn! Lâu dần dòng chảy biến thành sông. Và dòng chính chảy về phía Thi Lai một ngày kia không còn thấy nữa. Ở đó biến thành mấy cái bàu nước đầy tôm cá. Và cái - dòng - sông - mượn nghiễm nhiên tự xác định vị thế của mình. Như một kẻ tạm trú bỗng trở thành chủ hộ! Cũng bên bồi bên lở. Cũng nắng đục mưa trong. Cũng lụt lội trôi nhà trôi cửa dìm chết đến cả người. Đủ thứ nhì nhằng. Bắt đầu từ đó bao nhiêu số phận thao thức cùng với sông. Nếu chuyện trên có thực thì quả thật sông có được nhờ người, người đẻ ra sông. Nên không thể có chuyện huyền hoặc. Vậy mà vẫn râm ran chuyện nửa đêm có mấy con rái cá to sụ bỗng dưng nhảy ùm xuống nước nhát người. May mà bây giờ người ta không còn tìm thấy cái loài ma quái ấy nữa. Công cuộc khai mở cái sự văn minh đã làm quá những gì con người mơ ước! Rồi chuyện cha tôi quần trắng, áo trắng, mũ trắng, nửa đêm lội sông về, ma cũng theo về cùng. Vừa thay áo quần ngả lưng trên phản giữa nhà cái lũ đầu trâu mặt ngựa đã thi nhau lội ầm ầm từ đầu đến cuối cây đòn dông chính giữa nóc nhà. Rồi từ phía kia lội ngược lại. Cha tôi chửi thề rồi lẳng lặng xuống bếp lấy cây rựa mở cửa bước ra sân chém xuống đất. Để nguyên cây rựa giữa sân ông vào đắp chiếu ngủ. Tình hình có vẻ yên. "Cũng biết sợ hả?", Cha tôi cười thầm trong đêm tối. Nhưng cũng chỉ yên được một lúc. Cái đám kia lại tiếp tục khủng bố. Lần này thì bắt đầu từ phía nhà bếp. Chúng dậm chân ầm ầm khiến căn nhà muốn sụm xuống. Cha tôi bắt đầu sợ, miệng niệm Án ba ni bát nhi hồng liên tục. Nhưng hễ hết niệm chú thì chúng lại quậy. Lại cầu cứu đến cả kinh. Ma ha bát nhã ba la mật đa tâm kinh. Quán tự tại Bồ tát... Cũng chả ăn thua gì. Cha bèn đánh thức mẹ tôi dậy. Bà có nghe thấy gì không? Mẹ tôi ú ớ bảo chẳng nghe thấy gì rồi tiếp tục ngủ. Ông thở dài, lên bàn thờ thắp hương. Lần này thì hương đèn không làm chúng sợ nữa. Căn nhà quăng quật như trong cơn bão dữ... Đến sáng thì tóc cha tôi bạc trắng. Giữa trưa cha tôi áo dài khăn đóng quần đùi, guốc gỗ lội trên đất cục đi từ đầu đến cuối đồng rồi lộn trở lại. Mẹ tôi đầu bù, tóc rối, nước mắt ngắn dài sấp ngửa chạy theo sau. Ông bảo để ông tìm cho ra cái quân phá làng phá xóm! Cả làng nhốn nháo như bị giặc càn. Ngày hôm sau ông nội tôi phải đưa cha tôi vào chùa. Ăn chay niệm Phật mất cả tháng trời cha tôi mới bớt bịnh. Hồi ấy tôi mới hai tuổi nên có thể mọi chuyện sai lệch đi chút ít. Nhưng có người bảo rằng cha tôi giả đò điên để khỏi tham gia chuyện làng xã. Hỏi, ông chỉ cười cười bảo mi con nít biết chi mà xen dô chuyện người lớn. Nên, thôi không kể nữa...

  Lên bốn tuổi, cả nhà ở hết ngoài đồng, tôi phải cắp nách đứa em gái nhỏ xíu ngày mấy lần lên cơn động kinh. Tụi trẻ con cả xóm thường tập trung lên bãi cát đầu xóm bày đủ trò. Để có thể tham gia cùng đám bạn tôi nảy ra sáng kiến chôn chân con bé đến sát đầu gối. Kiểu này thì con bé chỉ còn nước ngồi một chỗ vọc cát thôi! Còn tôi tha hồ nhởi! Ở bãi cát hễ đến mùa những người lạ hoắc lại lên phơi lác. Nghe nói họ ở đâu phía dưới cửa Đại Chiếm Đại Chiêm gì đó tôi không biết nữa. Cùng lên với họ có mấy chiếc ghe đãi sạn có mui che. Ghe của mấy người phơi lác có vẻ rách nát hơn nhưng cũng đủ chứa tất thảy vợ chồng con cái. Những đứa trẻ da đen sạm. Ở truồng nồng nỗng phơi cả chim cả bướm! Tôi còn nhớ bữa ấy nắng rát da mặt. Bãi cát chấp chóa nhìn chẳng rõ mặt người. Giữa cái nắng chúng tôi vẫn cứ nhắm mắt tiếp tục cái trò chơi u mọi vốn rất quyến rũ của mình. Bỗng nhiên, một thằng nhỏ trạc tuổi tôi xuất hiện. Hắn mặc quần trắng áo trắng, đội mũ trắng, khiến cho cái nắng càng thêm chói gắt. Tôi bỏ dở trò chơi, đứng thõng tay nhìn nó không chớp mắt. Có vẻ như nó không đến từ mấy chiếc ghe đãi sạn hoặc phơi lác. Hình như hắn xuất hiện từ giữa dòng sông. Và tôi bắt đầu run cứ đứng chôn chân tại chỗ chẳng biết phải làm gì. Thằng nhỏ chân lò cò nhảy từ đầu đến cuối bãi miệng kêu "chát chát" không ngớt. Rồi bắt đầu từ phía biển nó lò cò lên. Người nó dài ra rồi ngắn lại, hết ngắn lại dài ra như sợi dây thun. Tôi há miệng nhìn theo cái hình dáng quái dị ấy không chớp mắt. Cuối cùng, nó biến thành con chó trắng và biến mất. Như là chui hẳn vào cát.

  Đó là hình ảnh ám ảnh nhất của tuổi thơ tôi, cứ trở đi trở lại mãi, không hiểu vì sao? Không thể là chuyện không có thật vì cùng chơi với tôi ngày ấy còn có chú Út của tôi. Ông vẫn còn và nhớ như in, vẫn thường hay nhắc lại trong những dịp nhà có giỗ quảy. Hình ảnh ấy chạm vào trí não tôi rất nét, nhiều lúc có cảm giác vừa diễn ra trước mắt. Hay là đó là tuổi thơ bồng bềnh và cả tin của tôi?

II

  Con sông nhỏ bé kể trên kia chỉ là một nhánh nhỏ đổ vào Thu Bồn. Sách "Phủ biên tạp lục" của Lê Quý Đôn ghi: "Dinh trấn đầu tiên đóng ở Cần Húc, huyện Duy Xuyên, phủ Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam". Bây giờ, Duy Xuyên ở phía Nam còn Điện Bàn lại ở phía bờ Bắc của sông. Dinh trấn Quảng Nam triều Nguyễn ở phía ấy - bờ Bắc Thu Bồn. Ở đó vẫn còn nhiều dấu tích của thành quách, văn thánh, văn chỉ của một kiểu kinh thành bên dòng sông Chợ Củi (tên đoạn sông Thu Bồn chảy ngang qua Thanh Chiêm).

  Còn ở bờ Nam, phía Duy Xuyên chẳng còn dấu tích gì. Chỉ như một vùng đất mới mở. Ngoài trừ cái địa danh chợ Gò Mỏ Neo hay Mả Neo gì đó. Hoặc trên kia, mộ của cô gái hái dâu họ Đoàn sau được vời về phủ Chúa khi chết được phong hoàng hậu. Hay là chính giữa dòng sông này, nơi chúng tôi đang ngồi? Giữa sông nước. Giữa đất và trời. Giữa thịt bê thui và bia rượu ê hề? Ừ, thì sông cứ chảy, đời người cứ trôi, các triều đại, các thân phận... cứ trôi. Cứ nhắm mắt mà trôi đi không như con bò cái mới được kéo vào kia đã kịp nhận ra "hơi hướm cái chết" mà nước mắt ròng ròng không dám bước vào lò mổ phía sau quán, cứ bíu lấy đất?

  Tôi cùng với một gã điên thơ, một thằng sát gái, một gã men làm đã ngồi uống một bữa ra trò ở đấy. Khi đã vào đến cữ, cả bọn ngật ngừ ngồi nghe gã điên thơ gõ chén rổn rảng đọc:

•  

    Đem một khúc sông đi rồi chẳng đem về

•  

    ký ức ở trần bỏ quên mất áo

•  

    lau bói đã xanh tràn biền bãi...

•  

    chòng chành tuổi tác cập vào đâu?

•  

    Hôm sớm tuồng như sầm sập qua cầu

•  

    bóng đò khuất bảy đời dương còn neo tiếng ới

•  

    thương nhớ chóng bồ bồ chỗ đợi

•  

    đời người vuốt mặt đời sông... (¹)

  Gã men làm gào theo chấp chới: đời người vuốt mặt đời sông, đời người vuốt mặt... Bỗng dưng nghe cứ muốn khóc. Rồi cuộc hội ngộ nửa chừng nghẹn ứ trước cặp mắt van lơn của con bò cái vừa bị tay dắt bò thuê kéo đến ấy. Ơi trời, một kiểu bò cái rất giống với loại đàn bà đa tình, đa dâm gọi đâu đi đó. Con bò cái chết đi có khi đầu thai làm đàn bà cũng nên. Mà cũng không biết nữa. Tất thảy như muốn mượn lấy sông mà nói một điều gì đó. Có điều mơ mơ hồ hồ còn chưa rõ, có điều chưa thấy nhưng đã cảm được ít nhiều.

  Lại nghe:

•  

    Tiếng người gọi nhau ơi ới trên sông.

•  

    Tiếng đất lở ngay sát sau lưng tôi.

•  

    Và, tiếng bò rống phía lò mổ trong đêm rợn vắng...

  Tất cả khiến không thể không tự hỏi thầm, rằng chúng tôi, những người đàn bà ngồi cùng bàn với chúng tôi, cả con bò cái nữa, có ai từ dưới sông kia bước lên?

III

  Một thằng nhỏ nhảy cắm đầu xuống sông từ độ cao ba bốn mươi mét của nhịp cầu mới từ con đường tránh, cứ thế phóng xuống, không vướng gì. Nghe nói rằng có một làng ở đâu phía trong kia nhiều người ưa ra đây nhảy sông tự tử thì phải. Nếu quả thật thì sợ thật, điên thật. Chẳng biết thằng bé trôi dạt về đâu mà chẳng tìm thấy xác. Sau nhiều tháng điều tra qua khá nhiều nhân chứng người ta mới đi đến kết luận rằng thằng bé không đâm đầu xuống nước mà đâm đầu xuống cát, đúng cái đoạn có mấy lò bê thui nổi tiếng cả nước nằm chính giữa sông vừa đề cập ở đoạn trước. Nó cắm đầu xuống cát và biến mất. Giống hệt như quả nhân sâm bị Tề Thiên đập rụng xuống đất và biến mất trong truyện Tây du ký. Người ta đổ xô đi tìm nhiều ngày vẫn không thấy. Cầu cứu đến cả bà Bích Hằng ngoại cảm vẫn không thấy. Hỏi rằng hắn có kêu réo trăn trối hay để lại lá thư tuyệt mệnh nào không, nhiều người lắc đầu rằng không, tịnh không thấy gì. Cứ như nhảy dù ấy. Hay định đi đâu vậy? Là hắn đã đi đầu thai?

  Lại nghe nói rằng đêm ấy giữa cái cồn Lài phía hạ lưu có một người đàn bà đơn thân vừa mới trở dạ. Hỏi, lúc ấy mấy giờ? Hả, mấy giờ nhỉ? Một người nào đó đáp chắc nịch: nhằm đúng hai mươi giờ không bảy phút ngày hai mươi tháng bảy năm hai ngàn lẻ bảy. Răng kỳ rứa?- ai đó buột miệng. Kỳ là kỳ răng? Thì đúng y nguy lúc phát hành bộ Harry Potter tập cuối trên toàn thế giới! Ừ, thế thì hắn đi đầu thai thiệt rồi! Đầu thai để làm một nhân vật mới, chắc là khác thằng Potter!

  Mà liệu có khác với thằng Potter?

IV

  Hắn ngồi trầm ngâm, nhìn xuống lòng sông đen thẫm. "Hết rồi à?". Chẳng thấy hắn trả lời. Tôi thì biết đó chỉ là vài ba câu chuyện cỏn con từ bộ sưu tập những truyền thuyết về sông cả cũ lẫn mới hắn đang làm. Nhưng còn một chuyện hắn chưa hề kể với ai.

  ... Đó thực sự là một trận đại hồng thủy. Dữ dội như muốn phá tanh bành hết thảy để sắp xếp lại trật tự đất trời. Núi đổ ụp xuống sông. Và sông nhấn chìm núi xuống dòng chảy ngầu đục. Làng mạc nhà cửa cây cối ruộng vườn như những chiếc lá tre quăng quật trong cơn lũ dữ. Tất cả bùng bục như đang sôi trong lò bát quái. Như một cuộc chuyển mình thưở khai thiên lập địa. Như thời khắc chưa hề xuất hiện loài người. Mà cũng chẳng thấy tăm hơi loài người ở đâu trong cơn hỗn mang dữ dội kia. Chẳng hề thấy một con người!

  Nước từ sông chảy ép làng mạc vào hai triền núi. Khi căn nhà nhỏ bé bùng lên, quăng quật mấy vòng rồi cuốn theo dòng nước hung hãn thì hai vợ chồng người lái đò vừa kịp bám vào mấy ngọn tre. Mỗi người hai đứa con, đứa trên lưng, đứa trong tay. Họ ngút thở ngụp lặn giữa cơn giận dữ của dất trời. Người chồng lấy hết sức gào to:" Bám lấy... tre. Bám... lấy...". Tiếng gào lọt thỏm giữa sóng nước. Lão nghiến răng trợn mắt nhìn. Ba mẹ con thoắt biến thoắt hiện giữa dòng lũ. Vừa thấy đó đã mất hút. Tim lão thót lại. Cả một đời gắn bó cùng sông nước chưa bao giờ lão cảm thấy bất lực như lúc này. Gần một đời trụ cùng sông chính lão đã ra tay cứu biết bao người. Hay đây là thời khắc Thủy thần đòi mạng? Đến lần xuất hiện thứ mười thì đứa con trên lưng vợ lão biến mất. Máu bắt đầu rỉ ra từ khóe mắt lão mằn mặn. Và lão hiểu tấn bi kịch mới chỉ bắt đầu. "Nổi đi!.. Nổi lên... đi!". Mắt lão nhìn như gắn về chỗ hai mẹ con vừa bị nước dìm xuống. Cuối cùng rồi ngọn tre ấy cũng biến mất. "Ông à, tôi đi đây". Lão nghe thì thầm tiếng vợ. Rồi lão chợt thấy mình lả đi. Hai tay đớ đơ không biết đang bám vào đâu nữa. "Lạnh quá cha ơi!", tiếng thằng bé run rẩy trên lưng lão. "Cố...". Tiếng lão lập bập. "Con...đu..ố..i r..ồ..i". Con mắt thứ hai tiếp tục chảy máu. "Không được thả... tay". "Ch...a ..ơ..i". Lão bỗng rùng mình khi thoảng nghĩ đến chuyện phải bỏ bớt một đứa để cứu đứa kia. Trời ơi, biết bỏ đứa nào? Xung quanh ông bỗng rùng rùng những tiếng cười khèn khẹt ma quái của lũ quỷ dữ. "Bỏ hết đi! Bỏ hết đi!" nước ụp vào miệng lão đắng chát. "Không được chết! Không được chết!" Lão tự nhủ lòng một cách vô vọng. Bây giờ thì hai chân lão bắt đầu đuối, chẳng cựa quậy được nữa. Rồi tay lão cũng cóng dần. "Bỏ đi! Bỏ đi!" Tiếng quát dội âm âm khiến ngực lão muốn vỡ tung lên. "Trời đất ơi, bỏ đứa nào đây?" Máu trong người lão cơ chừng đã trào hết ra khóe mắt. Người cứ lạnh dần, lạnh dần, lạnh dần. Gan ruột lão bỗng cuộn lên, sôi ùng ục rồi một thứ nước đắng chát trào ra miệng lão. Người lão lúc này cơ chừng đã cạn hết máu, có cảm giác như đang khô dần, khô dần và bắt đầu nổi lên như chiếc phao. Lão chẳng thể nào điều khiển hai chân mình nữa!

  "Thả đi!"

  "Thả tay ra đi!"

  Rùng rùng những tiếng khèng khẹc, những tiếng rú rít quái dị.

  Lại thêm mấy bụm nước đắng chát ục lên từ bụng lão, trào ra miệng.

  Lão nghiến răng...

  Thảo nào hắn cứ bảo sẽ một đời áo giấy đốt cho sông.

  (Nếu chưa hài lòng thì bạn đọc có thể kể tiếp, xong, đốt thả theo sông)

•  
  •  
    •  

      Tháng 11-2008

Tìm sâu trong đá nghe mùi sóng
ì oạp long bong thuở nào
chọc quá khứ vào bến khe mon men rêu trượt
trơn trợt nghìn xưa em
lá rơi bơ phờ tiếng con cá quẫy
thạch sùng non hay già cũng vậy thôi
nếu khôngtắc lưỡi
còn biết làm gì
hỏi hỏi hỏi
vàng thu hay ẩm mốc xuân ?

Đèn kéo quân trẩy tấp tán bất kể thời gian
xanh bạc
rồi cũng qua hết qua hết
tìm sâu trong tóc nghe róc rách mỏi mòn
nào phải sông đâu?
nào phải sông đâu.

Trận địa mai phục chỉ tổ  chuốc đau mua cười
đừng hòng phỉ chí
con sông non dạ chỉ biết chảy về đông
mặc quằn quại sóng

tìm sông không bến
bến tìm không sông
tìm sông không sóng
sóng tìm thấu không?

09/02/09

 Nguyễn Hàn Chung

Con đường không phải con đường
Càng không phải cuộc chiếu giường tìm nhau
Con đường không vạt cỏ nhàu
Con đường không cả nhịp cầu lắc lư

Con đường cuối  chốn sanh hư
Bao nhiêu buồng phổi tạ từ mầm hơi
Con đường em của xưa tôi
Con đường tôi của rối bời khuôn em

Con đường không  tuổi  không tên
Càng không phải cuộc mùng mền vì nhau
Con đường không  trước không  sau
Bao nhiêu  xương cốt rụi màu đó thôi

Chim di rớt giọng bên trời
Con đường da bủng rốn lồi y nguyên
Con đường thăm thẳm đảo điên
Sóng dâng giỏi đủ ép thuyền rồi xuôi

Con đường không tới không lui
Biết trận thượng chuyện cối cời cùng ai...

Tản mạn đêm giao thừa kỷ sửu

                                       Nguyễn Hàn Chung     

                                        Cổ mạch hàn phong cộng nhất nhân

Xuân xứ sở cao bồi xa tít viễn tây

sắm tết bằng  không gian ảo

thân thuộc trên màn hình không nói

tôi ngóng trân về một phương

Ngày chăm bẳm  lò cò trẻ nít

gồng gánh bưng biền rơm rác đã xa

 mong manh cầm giữ dằng dai

chỉ sợ mình kép hát

Lọt thỏm giữa chiếc xe gìa cộc cạch

xuân giãy giụa bào mòn ký ức

em khuất đâu trong đồng lúa vàng

tôi chun mũi hít hà hương bồ kết

Đêm ri rỉ tiếng thở dài ngốc nghếch

mắt đen chìm khuất mênh mang

trong giấc mơ bầm dập nhấm nháp  từng giọt

mồ hôi cần lao  tôi  tinh tươm  má lúm đồng tiền

Những sợi tóc đen hiếm hoi

 ương bướng chống chỏi  quyết liệt sự bỡn cợt của thời gian

ngày nào đêm nào

cũng  quả quyết tự ngôn là lần chót

Thân oằn nhớ xứ ngày xuân xúng xính làm  trẻ con

rau ráu bánh tưởng nhai dòn tan

văng vẳng  tiếng xóm giềng chúc tết

 biết chia sẻ thế nào

người đàn bà tóc vàng mắt xanh  lạ hoang

Houston-Texas

Phương Dung

Mỗi lần đến với em

Anh đều băng qua giấc mơ đầm đìa nước mắt

Trong giấc mơ có cánh rừng phủ đầy gai nhọn

Có cánh đồng thất bát

Có cả vực sâu và thung vắng

Thế mà khoảng cách giữa hai ta chỉ là con đường ngắn

Nếu đứng ở tàn cây trong khu vườn xanh tươi kia,

Anh có thể nhìn thấy khói hoàng hôn nhà em oằn mình buồn bã

Tại sao anh phải băng qua giấc mơ nước mắt đầm đìa?

Mỗi lần đến với em

Anh lại vội vã quay về

Dù giấc mơ em mênh mang đêm thâu

Có bàn chân đưa lối

Anh vẫn cố băng nhanh qua giấc mơ để quay về
khu rừng nguyên sinh tăm tối

Cất giấu trái tim mình

Nhiều đêm như thế

Em trở dậy với khuôn mặt buồn

Đầm đìa nước mắt

Muốn tin giấc mơ có thật

Lại sợ những cành gai nhọn...

Đau đớn quẩn quanh mê hồn trận.

P.D

                                                Nguyễn Hàn Chung

Bàn tay mỏi rớt

đến ly cà phê cũng không thèm quậy

ôm  ảo ảnh mảnh lưng  thon đuổng

tuyết vãi mù mịt cuối con đường không tăm hơi

mải miết những câu cú quạu quọ

muốn cắn một lời riết róng

môi em đâu ?

 Ngày ru rú ôm cây trụ điện xiêu vẹo xóm đáy

ném lời thù thì như xưa mẹ gieo thoi

làn da vàng ệch màu đồng đất quê nhà

thấm những chiều mưa đông đá không em

còn dăm vết tàn nhang kẻ ở

Thèm chết  lời ỏn thót cô ả

còn hơn ngậm cứng ngắc ngứ

nỗi hoang toàng thâm căn cố đế              

không thể bộc bạch dù cả với  mẹ với em

mặc cho đau thương lẩn quất

bò lăn bò càng nỗi buồn

Giá như có thể nối những đoạn đời lại với nhau

không biết anh sẽ nối những đoạn nào

đoạn đớn hèn  rúm ró đoạn cục súc manh động

đoạn ngờ nghệch  đoạn giả trá  đoạn bi thương

sắp lớp đủ đầy

nhưng mảng  u uẩn cứ sưng tấy

 không chịu vỡ

anh không thể lấn vào em như con buôn gán nợ

đành câm

cả những đòi cơn đêm hôm quờ quạng

Chả lý bàn tay cẳng  chân

chỉ là phuơng thức  bước đến trời mờ mịt

trái tim

sự lừa phỉnh của ẩn dụ tình ca dấy lên những câu thơ  cao đạo thiếu tháng

chăm bẳm mục đích tối thượng thân xác

Bởi cớ lời rù quyến   thiếu nồng nàn bú mớm

em bỏ tôi tong teo vành ngoài

mãn cuộc vẫn mông muội gào rú lời tình chắp vá

Houston ngày tuyết đầu mùa 12/12/2008

Nguyễn Chiến

                                                                            (Đọc tập thơ Trích tôi của Đỗ Thượng Thế)

     Có lần Đỗ Thượng Thế nói với tôi: Rất sợ bị vần nhịp lừa mị làm hỏng í thơ. Người thơ nầy rất có í thức viết mới, viết như thế nào đó để bộc bạch, giải bày cho đến kiệt cùng, chứ không chịu hạ mình để cho vần điệu phỉnh phờ, ràng buộc mà sinh hạ những câu thơ xập xèng, ẻo lả, điệu đàng. Hãy xem trong Trích tôi, Đỗ Thượng Thế đã cố gắng viết mới theo hướng nào?

     Tôi biết Đỗ Thượng Thế còn có những bài thơ rất trữ tình, rất... dễ đọc. Xin ghé lại một chút với những vần thơ ấy:

                            Chìm sâu trong giấc cỏ xanh

                            Ánh biếc chong ngày rờ rỡ

                            Sực mùi giêng xưa hít thở

                            Ấm hơi đánh thức nỗi thầm 

                           Gót gầy ướm dấu chân non

                           Gặp tiếng chim thơm vườn ổi

                           Sông nắng vô tư bơi lội

                           Ao mưa nơm úp ụp òa...

                                                 (Trong giấc cỏ xanh)

                           Chưa từng tát cạn đêm sâu

                           Chưa ngồi nhặt bóng chưa khâu vá hồn

                           ...

                           Chưa em chưa cả ta thôi

                           Cả mưa xưa phía cuối trời còn tuôn

                                                  (Như chưa)

Người đọc thơ anh rất thích những bài thơ như thế. Nhưng anh lại để mặc cho chúng nằm xẹp đâu đó trong góc lòng anh. Anh muốn, ở tập thơ đầu tay nầy, giới thiệu một Đỗ Thượng Thế gào khô khản vắng...cỡi bóng mình qua giấc mơ hoang, nhập thân vào con vụ trụi trần cuồng quay, vào bóng cò già...gầy nhom,vào con nít trần truồng bến trưa hò hét, có khi tê dại thèm...đương kì ngực hương dậy mẫy hoặc ngồi hít hà cái mùi hạnh phúc trong: Tã lót bé thơ/Lung linh nét nhạc/Tong tong mặt trời...Anh muốn ra mắt một Đỗ Thượng Thế với những câu thơ bụi bặm, tung hứng, xập xòe, quẫy đạp cho tím bầm hồn vía...

     Cách tân là yêu cầu của văn chương mọi thời đại, là trách nhiệm của người cầm bút chân chính. Xét trên tiêu chí nầy, Đỗ Thượng Thế đã dũng cảm gồng mình "quăng thân vào gió bụi" (chữ của Tố Hữu) giằng co với chữ mà viết những bài thơ không cấu tứ, dồn nén ngôn ngữ không vần không điệu, mở lối cho mình.Tôi nghĩ: muốn viết mới trước hết phải đổi mới cảm hứng. Một khi quan niệm thẩm mĩ thay đổi, điệu hồn thay đổi tất sẽ dẫn tới đổi mới nghệ thuật biểu hiện, cách bộc lộ cảm xúc...Không mới trong mĩ cảm thì cái gọi là cách tân, thể nghiệm chỉ là trò múa may con chữ. Xem cái biểu đạt quan trọng hơn cái được biểu đạt thì khó mà không rơi vào duy mĩ. Cái tôi trong Trích tôi không "đơn ngã" mà nhiều màu, lắm sắc. Lúc là thâm căn cố đế thằng tôi quê bần, lúc "sang trọng" làm đứa con hiểu đến tận cùng đường cày đời cha, đến cuối cùng vụ mùa đời mẹ, khi cao đạo giương cánh phù sinh/ thanh lọc phong trần, khi cũng "phàm trần" sững sờ trước đương kì ngực hương dậy mẫy.  Lúc già như bóng cò già, lúc trẻ như con nít trần truồng, khi như con vụ cuồng quay, khi lắng đáy tâm...Cứ thế, Đỗ Thượng Thế tha hồ khám phá chính mình và "trích" ra cho đời một cái tôi khát khác. Bản ngã được mở ra nhiều hướng, í tưởng bị hút dần về phía những ngõ khuất của vô thức; người thơ mon nem đi vào miền siêu cảm mà tìm bóng mình qua giấc mơ hoang. Vì vậy, hiên thực trong thơ anh tồn tại ở những nét mờ nhòa. Bóng mẹ, bóng cha, bóng cò gầy, bóng vạc giạt dàu thức trắng, con chó và tay săn trộm chó...chỉ thóang qua. Nhiều ám ảnh, ẩn ức khó gọi tên. Gió trong thơ anh là gió không mùa, mưa là mưa Trịnh, mây huyền thọai, trăng héo trong tranh, bươm bướm chuồn chuồn la đà cổ tích, lũ chỉ là biến tấu lũ. Nhiều câu thơ của anh không phải để hiểu. Đọc thấy hay, thấy choi chói nỗi niềm nhưng thấu nghĩa thật khó. Như thế nầy chắc chính anh cũng mơ hồ:

                                 - Giạt rều rềnh lao đao

                                 Mấy mươi năm hồn hanh bụi mốc

                                  Nhịp lửa xới hăng hăng củi rục                                                    Giọt tranh loang đẫm ngực

                                  Âm ẩm bùn vũng trâu

                                  ...

                                  Thân dế nhiều khi lụt lội

                                   Áo cơm vắt vẻo ngọn khuya

                                   Khát cứ hà rầm ngập nỗi

                                   Lại cơn úng tóc dàu về 

                                              (Biến tấu lũ)

                                - Nỗi đắm cạn bãi bờ ngày xô sóng lận

                                  Bọt nước vỡ thau những chân trời rựng tím

                                  Những cánh say mù biếc

                                  Những dát hồng nắng mưa

                                  Những thiên lưới dằng dai kiêu bạc

                                 Những mẩy trăng những ngần sao                                                                                Những đẫm ngợp

                                                  (Không đề)

Tôi nhớ ai đó hỏi một nhà thơ: -  Ông định nói gì trong thơ? Nhà thơ trả lời: - Nếu nói gì thì nói chứ làm thơ để làm gì? Người làm thơ nhiều khi viết để giải tỏa một ẩn ức, "viết vì nghe theo một tiếng gọi mơ hồ, bí mật nhưng dai dẳng của ngôn ngữ"(Henry Miller). Đỗ Thượng Thế tập tành đi theo tiếng gọi ấy chăng? 

Í thức thể hiện cái tôi khát khác, nên anh thiên về biểu hiện những chiều kích của tâm hồn hơn là tái hiện thực tại. Anh đã cố gắng mở rộng biên độ cảm xúc và diễn đạt bằng những ám thị, ẩn dụ... Vì thế, trong nhiều câu thơ hình ảnh đan chồng, cảm xúc níu quấn, ‎ í tưởng xô lệch:

     - Thằng nhãi con giương cao chùm nắng mẹ cho, chân ngập điệu mưa non, mê rêu rao trật tự cầu vồng

                                                           (Sắc màu riêng)

     - Những ngọn gió thì đương mùa lên tắt nghỉ

       Một đời hương biết ngát vào đâu khi bướm tiên lũ lượt về trời

      Rêu ám giấc mơ cứ đòi đêm thóat kiếp

     Mà đêm đêm như cái bào thai...kìa người đàn bà đang cơn vỡ ối

                                                           (Hồi âm)

   -  Về phía nào!?

      Phía nào...?

     Trước mặt trời tứ tán

     Trái tim ta vỡ òa như bầy kiến

     Tha chiếc bóng cỏ xanh

     Rân rần tháo chạy...

                                                        ( Mê lộ cỏ)

     Nhiều người viết mới hết sức cực đoan, muốn tung hê truyền thống. Họ không ưa cả những cách nói cho đẹp lời (mĩ từ pháp). Họ cho rằng đó là thứ xảo ngôn của hạng thi sĩ điêu toa, giả dối. Từ đó cứ viết câu thơ đuồn đuột, đến khó chịu. Đỗ Thượng Thế chừng mực. Anh vẫn có thơ lục bát nhưng làm mới đi một tí. Đó là cách vắt dòng và hài thanh phá cách:

                                   Chắt cạn cùng

                                  Lắng đáy tâm

                                 Ưá đầu ngọn bút

                                 Cái thần phiêu diêu

                                 ...

                                 Nét cơn khát cánh chim trời

                                Nét lại hồi nét một thời đương xuân

                                                     (Nét)

    Thơ và nhạc là hai chị em sinh đôi(Phan Hùynh Điểu). Thơ có thể dài, có thể ngắn, có vần hoặc không vần, hài thanh hoặc không nhưng không thể không có nhịp điệu. Điệu hồn mới thì thơ tự nhiên có cấu trúc âm nhạc mới. Đỗ Thương Thế "sợ" vần nhưng thơ anh vẫn có tiết tấu, biến tấu:

                                 Em - dịu dàng

                                 Đi qua

                                 Bén!

                                 Lửa!

                                 Từ đôi mắt biếc

                                 Tận tim anh

                                 Cháy!

                                 Bùng!

                                                     (Cấm lửa)

     Thơ đòi hỏi kiệm lời. Tôi đặc biệt ưu ái lối thơ có cảm xúc nén chặt trong những câu thơ tỉnh lược đến mức tối đa. Thơ hay có khi là những mảnh ghép rời nhưng có chất keo cảm xúc kết dính bên trong. Trích tôi không nhiều những vần thơ như thế. Đỗ Thượng Thế khá chắc tay, phả được sắc hồn đẫm ngợp vào thơ; song vẫn còn những câu ngắn nhưng thừa chữ:

                                Mọi kho xăng đều cấm lửa

                                Để đề phòng tai nạn xảy ra

                                                      (Cấm lửa)

Vẫn còn những câu cô nhưng chưa đọng, í bé hơn lời:

                                Thì một gã khát tình

                                Ngữa mặt

                                Trông mày

                                Lắm ảo tưởng

                                Nhưng không í định...

                                                        (Bóng mưa bay)

Lắm khi người viết không bước khỏi bóng mình:

                                Mỗi thóang thu trôi bến cũ đều rằm

                                                        (Một dòng sông)

                                Thiếu nữ lạnh ngực rằm

                                                       (Kí sự đêm)

                                 Một đêm...

                                 Em dậy rằm

                                                       (Giấc xa xăm)

     Trong cuộc dấn thân đi tìm cái mới, Đỗ Thượng Thế đã dám "bước qua lời nguyền":

                                Ta hẫng rơi bóng câu thề trắng đất

                                Bước ngày lên...

                                                         (Mê lộ cỏ)

Có thể xem Trích tôi là thể nghiệm ban đầu thành công của Đỗ Thượng Thế. Anh đã làm mới được mình bằng những bài thơ với một cái tôi khát khác;  người đọc có thể ngã hồn lên tin cậy. Vội mừng cho anh...

                                                                                 Cuối năm 2008

                                                                                           NC

        
Lê Thị Điểm

Nếu một ngày
Bỗng nhiên
Trong em người đàn bà ngủ quên
Trời bớt xanh
Mây trắng thôi lững lờ
 
Em
Trở nên bình thản
Dẫu giọt sương có long lanh trên đoá hồng
Hay hoàng hôn điệu đà bước qua cửa núi . . .
Bình thản
giẫm lên nỗi đau
Bình thản
giẫm lên hạnh phúc
 
Khi người đàn bà mất tích
Đồng nghĩa với già nua , bệnh tật . . .
Và em ,
Rũ chết ! !
 
Không .
Không !
Hãy luôn lay gọi
Người đàn bà trong em
Anh nhé !!!
                                        Lê Thị Điểm

Nguyễn  Chiến

            Thật lòng về thơ đất Quảng

   1/ Thời gian gần đây, cụ thể là trong 5 năm qua, anh có thường đọc thơ của  Quảng Nam không? (tác giả là người QN, đang sinh sống, sáng tác tại QN) Nếu đọc thì bằng tâm thế nào: của một độc giả bình thường với thơ nói chung hay của một độc giả "có cảm tình" và đang quan tâm đến thơ của vùng đất " chưa mưa đã thấm"?

   NC: Là người sáng tác thơ, tôi xem việc đọc thơ là...công việc. Tôi hay có niềm vui -  nhiều khi bất ngờ - là được các bạn thơ tặng quà... thơ. Có lúc nửa đêm phải dậy nghe thơ qua điện thoại. Tôi đọc thơ đa tâm thế: đọc chơi như một độc giả bình thường, đọc để được gần gũi nàng thơ của một gã mê cái đẹp, đọc để được thơ gợi hứng, gợi ‎í, đọc ...soi mói "lột đến tận xương" (chữ Phan Khôi) từng câu từng chữ, xem hay dở thế nào ‎của một người hiểu biết ít nhiều chuyện bếp núc làm thơ.Tôi có cảm tình đặc biệt với các nhà thơ Quảng Nam. Tôi thích thơ Quảng Nam; thích nghe các nhà thơ Quảng Nam đọc thơ. Hay lắm! Hào sảng lắm!"Chưa mưa đã thấm" lắm!

    2/ Anh quan tâm đến điều gì nhất trong các sáng tác của các tác giả QN? Anh "nhớ" nhất ở họ và thơ họ là gì? Tác giả thơ nào ở QN khiến anh nhớ tên và đặc biệt hơn - nhớ đến thơ của họ?

   NC: Tôi quan tâm đến mọi điều trong thơ. Tôi không ưa "chủ nghĩa đề tài". Viết cái gì cũng được, miễn là gởi gắm, kí thác được nhiều. Có người chê thơ tình là "yêu đương nhăng nhít". Còn thơ thế sự, nhà thơ thế sự thì oai hơn, sang hơn. Sai bét! Nhiều tác phẩm văn học lớn của nước ta như Đọan trường tân thanh, Chinh phụ ngâm, Văn tế Trương Quỳnh Như...là những câu chuyện tình yêu đắm đuối đến ngất ngư, đến chết mà bao chứa cả tâm tình nhân thế ngàn năm. Nhiều người nói: Quảng Nam là địa linh nên sinh ra nhiều bậc kiệt hiệt trên đời, không phải là đất của thi thơ. Tôi không nghĩ thế. Cứ đọc thơ của các tác giả thơ Quảng Nam đương đại thì biết: Trương Vũ Thiên An, Phan Chín, Nguyễn Chiến, Đòan Minh Châu, Phương Dung, Nguyễn Đức Dũng, Phạm Tấn Dũng, Phùng Tấn Đông, Nguyễn Mậu Hùng Kiệt, Nguyễn Tấn Sĩ, Hùynh Minh Tâm, Đỗ Thượng Thế, Nguyễn Hải Triều... (Đó là không kể những nhà thơ đã mất như Bùi Giáng, Thu Bồn, Trinh Đường...; những nhà thơ tầm cỡ nhưng không chịu viết nữa như Đynh Trầm Ca...;những nhà thơ đặc chất Quảng Nam nhưng sống và sáng tác xa quê như Hòang Lộc, Tường Linh, Nguyễn Hàn Chung, Hướng Dương...) Họ có cái gì đó để đọc, để nhớ, để yêu; mà đáng nhớ nhất là chất hào sảng Quảng Nam, chất lửa và khả năng thao thức, dằn vặt với đời. Thơ Trương Vũ Thiên An, Phùng Tấn Đông có chút tài hoa; thơ Nguyễn Đức Dũng hay ở cái giọng; thơ Đỗ Thượng Thế hay ở sự dữ dội, u uẩn; thơ Phạm Tấn Dũng hay ở ...sự rời rạc bất ngờ; thơ Hùynh Minh Tâm như thô mộc mà lấp lánh suy niệm; thơ Nguyễn Hải Triều như "rơm rạ mùa" mà có nét duyên, thơ Phan Chín gánh gồng thế sự  v.v...   

   3/ Nếu được đề nghị tìm nói về điều gì đó để thể hiện sự tự hào về thơ QN, anh sẽ nói gì? Ngược lại, nói về... nỗi buồn, anh sẽ nói gì?

   NC: Thơ Quảng Nam mang chứa cái hồn của đất đai, sông núi, con người xứ sở "ơn trượng nghĩa dày", "chưa mưa đã thấm" và đang ở giữa dòng chảy nhọc nhằn thai sinh nền thi ca mới hiện đại cho đất nước. 

   Cho tôi nói về nỗi buồn của thơ ca xứ sở à? Hình như thơ Quảng Nam đang bị...nghiệp dư hóa. Nhiều người làm thơ quá, kể đếm không hết. Làm được thơ là việc làm "lương thiện" của nhiều người, nhưng để trở thành nhà thơ thì không dễ chút nào. Ép mình trở thành thi sĩ là tự đày đọa mình và làm khổ người đọc. Thơ thì đời thường mà cao diệu, là "sắc đẹp ở ngòai sắc đẹp, vị ngon ngòai cả vị ngon" (Tựa Trích diễm thi tập - Trần Đức Lương). Thi nhân thì "muôn một", không thể như nấm sau mưa được. Nhiều người không hề có tư duy thơ cũng đặt bày làm thơ, in thơ. Có người chỉ nên ghé qua "chiếu thơ" một chút cho vui rồi đi, chứ không nên lì lợm làm thơ mãi. Nguyễn Huy Thiệp trong Giăng lưới bắt chim đã cay đắng mà nêu lên "tình trạng lạm phát thơ", "danh hiệu nhà thơ bị rẻ rúng" ở nước ta. Một ngày trôi qua có ít nhất hai tập thơ được in ra. Tôi cứ nơm nớp lo sợ thơ Quảng Nam trở thành "tiêu biểu","điển hình" cho tình trạng trên.

   4/ Theo anh, thơ có "tâm lí tỉnh lẻ" không? Thơ QN thời gian qua, theo anh có mắc phải tâm lí đó không?

   NC: Làm gì có "thơ tỉnh lẻ", thơ thành phố cấp trung ương hoặc thơ thủ đô! Chỉ có thơ hay và không hay mà thôi. Như đã nói ở trên, thơ Quảng Nam hào sảng lắm, quẫy đạp lắm; không phải nơi nào cũng có được. Tôi thực sự tự hào về điều đó. Hữu xạ tự nhiên hương. Nếu một nơi vùng sâu vùng xa nào đó có một vài người như Nguyễn Du hay Hàn Mặc Tử thì "trung tâm thơ", "trung tâm văn học"sẽ theo về ngay. Cũng phải lưu í tình hình nầy: thơ "tỉnh lẻ" ít có điều kiện phổ biến, lăng - xê; còn nhà thơ "tỉnh lẻ" thì "khờ khạo" hơn nhà thơ chốn phồn hoa đô hội.

   5/Có người nói miền Trung (trong đó có QN) là vùng đất của thi ca. Tuy nhiên, thơ miền Trung nói chung và QN nói riêng đang ở  "vùng trũng" của thơ ca đất nước. Anh nghĩ sao về nhận xét nầy?

    NC: Nơi nào có cái đẹp, có vui buồn, có nỗi đau, niềm khát vọng, con người còn đến với nhau bằng yêu thương chân thật nơi đó là đất thơ. Miền Trung núi non hùng vĩ, sông biển dặm dài,cũng là dải đất nhọc nhằn mà tình nghĩa sâu nặng; bao đời sinh hạ những nhà thơ lớn: Nguyễn Du, Nguyễn Công Trứ, Phan Khôi, Phạm Hầu, Tố Hữu, Xuân Diệu, Huy Cận, Hàn Mặc Tử, Bích Khê, Chế Lan Viên...Thơ là thiên cổ sự, cho nên đừng nóng ruột "tính sổ" vội, ép thi nhân miền Trung, thi nhân đất Quảng hôm nay đẻ non! Hãy đợi đấy! Rồi sẽ có những thi nhân cắm mốc cho sự cách tân thơ ca thế kỉ XXI như những thế hệ trước đã từng. Đã có nhiều thi sĩ trẻ đất Quảng mang hồn thơ mới mà nhà thơ lớp trước không thể có được. Họ đang bứt phá, thể nghiệm,

kiếm tìm...

   6/Anh có nhận xét gì về thơ trên tạp chí Đất Quảng? Theo anh, tạp chí Đất Quảng đã thực sự là cầu nối, là nơi giao lưu, tập hợp, động viên phong trào của thi ca xứ Quảng chưa?

   NC: Ai đó đã nói mấy câu rất "nguyên tắc": Một nhà văn, nhà thơ xuất hiện ư? Hãy xem anh ta là người như thế nào? Liệu anh ta có đem lại điều gì mới cho văn học không? Đất Quảng chưa từng giới thiệu được một nhà văn, nhà thơ như thế! Xin nói thật:  "air" thơ Đất Quảng hiền quá và lại nặng tính giáo huấn, ít có thơ xáo trộn cả thực và hư, được viết từ niềm thâm cảm mà thi nhân nghe được từ cõi vô thức, tiềm thức, tâm linh... Văn học từ sau 1986 đổi mới đã có thành tựu rồi, Đất Quảng cứ mãi như thế thì khó còn bạn đọc!Đất Quảng nên có giải thưởng lớn hằng năm cho thơ; cần có cây roi phê bình quất mạnh cho con ngựa thơ lồng lên...

                                                                            Điện Bàn, tháng 11 năm 2008

                                                                                                      NC

                 Nguyễn Hàn Chung

Khi buồn bã nói lời chia biệt cỏ
anh đâu biết mình  đã lầm

Cỏ khác chứ không khác
màu nguyên
vẫn lưới thưới đắm chìm

Mưa thấm động niềm 
thiếu trời xanh  vặn vẹo  biếc
lòng đất thâm u

Có chăm xén nâng niu
có tàn héo rơi rụng
bại sương tuyết

Cũng biết may đan nghịch ngợm
gót chân  em đâu còn xưa
mà son đỏ

Khi buồn bã nói lời li biệt cỏ
anh sượng câm  hằng lâu
 
No Name hill
Texas -10/2008

Chung Kim Khánh

Mười phương hay muôn phương
Là con đường trực diện
Đồ điếu hay thánh thiện
Vẫn chỉ là trên môi

Mười phương hay muôn phương
Đó là đường của Phật
Đó là đường của đất
Muôn dặm vẫn hiền hòa

Mười phương hay muôn phương
Đến cùng trời cuối đất
Không phải đường của Phật
Chẳng phải đường của ma

Mười phương hay muôn phương
Đường muôn loài vạn vật
Giả dối và chân thật
Là vô cùng người ơi

                                       Nguyễn Hàn Chung

Mon men léo hánh  khát chạm ranh  giới rào cản
 ngôn ngữ một cách quẫn bách
thòm thèm cuộc trẻ trung quýnh quíu
ráng cương  bung hết tàn lực trận chót vào em
cơn cớ gì đìu hiu tàn hơi quy kết cơ đồ nhão nhoẹt
mà anh không ậm ờ đâu còn gì để vun quén l
ùng bùng tuổi nhớ

Cắn từng miếng chữ  nhâm nhi bàn phím bơ thờ
phiền em xa tít xa tăm
ghì riết trống không cận thành độc dược
cầu môn gần đến quá xa xa đến quá gần
 cơ hồ đụng chạm
gường chiếu ơi phúc phần

Bóc hết nhẵn ký tự mà vẫn chưa cam tâm
xóc từng khi hông quặn
thấm ruồi bu tất thảy phục tùng
vinh danh nhảm nhí
khơi ra rồi em còn đứng khoeo chân
điếc câm mùi thuốc tẩy rẻ tiền

Hố hố  phổng phao con đàn  con lũ  nít nôi
nào có biết gì
không dám mót máy quăng hết  bệnh tình  lưu niên lưu cũu 
trám bon chen sao vừa khít khuôn thiêng
 mà la rầy
 con chữ
hiện đại bỏng rát huống hồ...

Thế hệ @ tơ bày cuộc hồn nhiên thâu đêm hoành tráng tùng phèo
thế hệ @ già đắp điếm  nỗi niềm cơ cực buồn thiu

10/10/2008